سه شنبه ۱ آبان ۱۳۹۷ - Tuesday 23 October 2018
کد خبر : 20640
تاریخ انتشار : چهارشنبه ۲۷ دی ۱۳۹۶ - ۱۲:۱۵
بازدید: -

مقاله

پسماندهای ساختمانی


download
امروزه صنعت ساخت و ساز یکی از مهم ترین بخش های اقتصادی هر جامعه بشمار می رود. این صنعت سالانه حجم عظیمی از مواد خام هر کشور را مصرف و در مقابل مقدار زیادی ضایعات تولید می کند.

به گزارش پایگاه خبری بهداشت، ایمنی و محیط زیست "بامنا"؛

نویسنده ماندانا یاوری

 

مقدمه:

امروزه صنعت ساخت و ساز یکی از مهم ترین بخش های اقتصادی هر جامعه بشمار می رود. این صنعت سالانه حجم عظیمی از مواد خام هر کشور را مصرف و در مقابل مقدار زیادی ضایعات تولید می کند.

در ایران و سایر کشورهای در حال توسعه ضایعات ساختمانی و عمرانی بخش عمده ای از پسماندهای شهری را به خود اختصاص می دهند که علاوه بر هزینه ها بسیار زیاد برای دفع آن ، عواقب نامطلوبی را نیز بر محیط زیست در پی دارند. حجم نخاله های ساختمانی و عمرانی به حدی است که اکنون این مساله نه تنها در ایران بلکه در کشورهای پیشرفته نیز به یک مشکل اجتماعی و زیست محیطی تبدیل شده است. با افزایش بی رویه جمعیت شهرها و گسترش ساخت و سازهای عمرانی و ساختمانی، همچنین تخریب و مرمت ساختمان ها، میزان نخاله های ساختمانی به نحو چشمگیری در حال افزایش است. وجود پسماندهای ساختمانی، معضلات زیادی را از جمله آلودگی های زیست محیطی، بد منظرگی فضای شهر، مرگ و میر افراد در اثر برخورد اتومبیل ها با نخاله های موجود در معابر بویژه در تاریکی شب را به مسایل قبلی افزود.

 

نخاله های ساختمانی

مواد حاصل از فعالیتهای انسانی  که در اثر ساخت و ساز ، تخریب و مرمت ، حفاری و گودبرداری حاصل از فعالیتهای عمرانی باقی می ماند را نخاله های ساختمانی می گویند.

۱

ترکیب و درصد مواد تشکیل دهنده نخاله های ساختمانی در مناطق مختلف دنیا تابع نوع و نحوه زندگی، نوع صنعت ساختمان، ترکیب و بافت جمعیت است و شامل : خاک و مخلوط های حاصل از خاکبرداری، شیشه، بتن، ملات گچ و خاک، کاشی و سرامیک، ملات ماسه سیمان، قیر و گونی، سنگ، موزاییک، تیرچه سقفی، چوب و سایر پساندهای مشابه می باشد. امروزه با افزایش برداشت مصالح سنگی از بستر رودخانه ها جهت استفاده در فعالیتهای عمرانی و ساختمانی، سیلاب های خطرناکی به وقوع پیوسته است. همچنین ریختن نخاله های ساختمانی در کنار و یا بستر رودخانه ها باعث ورود مواد مضر موجود در این پسماندها به چرخه آب های سطحی و زیرزمینی گشته است. در بسیاری از موارد نیز تخلیه غیرمجاز این مواد (به دلیل عدم وجود تسهیلات بازیابی و بازیافت) در حاشیه مناطق مسکونی و جاده ها با بروز مشکلات مختلفی همراه بوده است. از طرف دیگر بهره برداری بیش از حد از منابع طبیعی برای ساخت راه ها، تولید بتن، آجر و سایر مصالح ساختمانی، کمبود مصالح طبیعی را نیز در پی داشته است.

در این میان باید مدیریت بر کنترل مواد زائد بر مسائل فنی، اقتصادی و محیط زیست منطبق باشد و هماهنگ با دیگر شرایط عمومی جامعه برنامه ریزی  شود. مدیریت ضایعات یکی از راههای مؤثر در حل این معضل می باشد. در این مدیریت سه اصل مهم کاهش، استفاده مجدد و بازیافت وجود دارد که برای رسیدن به آنها باید از یک سری مهارت ها بهره گرفت.

 

مشکلات و معضلات ناشی از عدم ساماندهی مناسب خاک و ضایعات ساختمانی:

۱ـ تخلیه خاک و نخاله در معابر، گذرگاههای سطح شهر باعث به وجود آمدن مناظری زشت و نا زیبا در محیط شهری می گردد بطوریکه چشم هر بیننده ای را می آزارد.

۲ـ تخلیه خاک و نخاله در حاشیه راهها، جاده ها و بزرگراه ها ضمن آلودگی محیط زیست منجر به سد معبر و به دنبال آن به وجود آمدن حوادث احتمالی می گردد که باعث وارد آمدن خسارات جانبی و مالی به شهروندان خواهد شد.

۳ـ خاک و نخاله محل زندگی جوندگان موذی و حشراتی مانند پشه خاکی می باشد که عامل بیماری سالک است لذا با تخلیه خاک و نخاله در مجاورت منازل مسکونی ناخواسته و به دست خودمان چهره معصوم کودکانمان را نا زیبا و با سرنوشت آنان بازی می نمائیم. محل هایی که خاک و نخاله تخلیه می شود مأمنی خواهد بود برای انواع و اقسام حشرات موذی، جوندگان و سگ های ولگرد که منبع انواع بیماریها هستند.

۴ـ ایجاد گرد و غبار و سر و صدا. تأثیر بر شرایط فیزیکی و شیمیایی محیط زیست.

۵ ـ منجر به تخریب مناطق طبیعی و محیط زیست می گردد.

مدیریت پسماند

فعالیتهای مدیریتی که به کاهش ضایعات و دفع زباله ها منجر می گردد، مدیریت پسماند نامیده می شود. از آنجا که حدود ۹۰ درصد مصالح ساختمانی قابل بازیافت و استفاده مجدد می باشند، امروزه بحث مدیریت پسماند دارای اهمیت بسزایی در صنعت ساخت و ساز می باشد، بطوری که در اجرای تمام پروژه های بارز و متوسط برنامه تیم مدیریت پسماند یک ضرورت است. اهمیت مدیریت پسماند باعث گسترش آن در تمام شاخه های مهندسی شده است.

در چرخه تخریب و نوسازی، مواد معدنی مورد نیاز ساخت و ساز که قبلاً از معادن استخراج شده بود، پس از عملیات تخریب در مناطق شهری بر جای می مانند. به علت حفاری های زیاد برای دفن مواد حاصل از ساخت و ساز در بعضی از شهرها، برخی دانشمندان تخمین می زنند که برای جلوگیری از دگرگونی توپرگرافی در بعضی مناطق باید فعالیت های ساخت و ساز تا چند سال آینده متوقف شود.

در حالی که ممکن است تأثیر این جریان در همه مکانها چندان جدی نباشد ولی توجه به چگونگی دفع مواد پسماند حاصل از تخریب و ساخت و ساز ضروری است. در بسیاری از کشورها، دستورالعمل های شهرداری در زمینه دفع مواد جامد پسماند باعث جداسازی پسماند حاصل از ساخت تخریب از سایر مواد جامد
زباله های خانگی و تجاری می شود. مواد حاصل از تخریب و ساخت و ساز ساختمان ها، بخش مهمی از کل پسماندهای جامد شهری را شامل می شوند که بلایای طبیعی همانند سیل، زلزله و تندبادها به موجب افزایش آن می گردند که در آن مقدار زیادی از مواد مختلف با هم پیچ شده، میخ شده، جوش داده شده یا با سیمان محکم شده و به صورت مجتمع های سقفی و دیواری به چشم می خورد.

۲

تاکنون در دنیا مطالعات وسیعی برای ارزیابی فناوری مدیریت مواد زائد جامد به منظور کاهش حجم نخاله ها و پسماندهای ناشی از ساخت و تخریب انجام گرفته است اما کماکان افزایش هزینه ها در طولانی مدت برای کمتر شدن میزان ورود نخاله های ساختمانی به محل های دفن قابل پذیرش است.

تاکنون در دنیا مطالعات وسیعی برای ارزیابی فناوری مدیریت مواد زائد جامد به منظور کاهش حجم نخاله ها و پسماندهای ناشی از ساخت و تخریب انجام گرفته است اما کماکان افزایش هزینه ها در طولانی مدت برای کمتر شدن میزان ورود نخاله های ساختمانی به محل های دفن قابل پذیرش است.

اهمیت بازیافت:

امروزه با پیشرفت علوم، تکنولوژی تولید و مدیریت مواد زائد جامد نیز بسیار دگرگون شده است. عدم استفاده مجدد از نخاله های ساختمانی نه تنها دور ریختن منابع قابل استهسال است، بلکه هدر دادن سرمایه های ملی محسوب می شود. تاکنون راهکارهای متفاوتی جهت ارتقاء کارایی سیستم بازیافت مواد زائد ارائه شده است.

فعالیت های ساختمانی در هر جامعه ای امری اجتناب ناپذیر بوده و میزان آن رابطه مستقیم با وضعیت اقتصادی و اجتماعی آن جامعه دارد، از جمله فعالیت ساختمانی می توان به فعالیت های تخریبی و ساخت و ساز و پروژه های ساختمانی اشاره نمود. در اثر این فعالیت ها دور ریزهایی تولید می شود که اصطلاحاً خاک و نخاله با پسماندهای ساختمانی نامیده می شود.

مدیریت ضایعات علائم هشدار دهنده ای را فعال کرده و اخطاری نیز به صنایع می دهد. استفاده مجدد، بازیافت و کاهش ضایعات به عنوان تنها روشی برای بازیافت ضایعات ایجاد شده می باشد. به هر حال این موارد اجرایی دارای فضای بیشتری برای پیشرفت می باشد.

بازیافت به عنوان یکی از استراتژی ها در به حداقل رساندن ضایعت می باشد که دارای سه مزیت می باشد:

  • کاهش تقاضا نسبت به منابع جدید
  • ) کم شدن هزینه های حمل و نقل و تولید

۳) استفاده از ضایعات ها به گونه ای که به مناطق انباشت ضایعات برده نشوند. ضایعات ساختمانی و تخریبی شامل بتن های تخریب شده (پی ساختمان، بتن قالبی، ستونها، کف طبقات و غیره)، آجر و مصالح بنایی، چوب و مصالح دیگر همانند دیوار تخریبی، شیشه، عایق، سقف، سیم، لوله، سنگ و خاک، بخش های مهمی از ضایعاتهای کلی را ایجاد می کنند.

پیشرفت هر کشوری وابسته به فعالیتهای عمرانی انجام گرفته در آن کشور است. امروزه با پیشرفت تکنولوژی و افزایش جمعیت، ساخت و سازهای متعددی در سراسر دنیا صورت می گیرد و برای ایجاد ساختمانهای بلند مرتبه تر یا ساختمانهای جدید، با تخریب ساختمانها مواجه هستیم که این فعالیتها ضایعاتی را به دنبال خواهد داشت. ضایعات ساختمانی حدود ۳۰ ـ ۱۵ درصد کل پسماندهای جامد و بیش از نصف پسماند شهری را به خود اختصاص می دهد.

هر چند این نوع زباله نسبت به زباله های خانگی خطرات آلودگی کمتری دارد به نوبه خود، به علت حجیم بودن، باعث به وجود آمدن مشکلات زیست محیطی و مناظر ناپسند می گردد. به منظور دستیابی به یک برنامه مدیریتی صحیح برای رفع مشکل مواد زاید جامد و بخصوص ضایعات ساختمانی بایستی این مسأله از

جنبه های مختلف مورد بررسی قرار بگیرد.

از جمله مهمترین مسائلی که بایستی به آن پرداخته شود مسأله اقتصادی بودن بازیافت و استفاده مجدد از این مواد و مصالح می باشد. هنگامی این امر میسر خواهد شد که هزینه حمل تا محل دفن و عمل دفن از هزینه انتقال تا محل بازیافت بیشتر نشود، همچنین هزینه استفاده از مواد بازیافت شده از هزینه استفاده از مواد خام بدست آمده از منابع اولیه تجاوز نکند. البته با در نظر گرفتن اینکه کیفیت مواد بازیافتی مناسب باشد و از میزان استاندارد تجاوز نکند.

۱۶ درصد ضایعات دفن شده حاصل از فعالیتهای ساختمانی و تخریب می باشد و این کار باعث از بین رفتن منابع طبیعی و افزایش هزینه های پروژه می گردد. مدیریت ضایعات یکی از راههای مهم کاهش، استفاده مجدد و بازیافت وجود دارد که برای رسیدن به آنها باید از یک سری مهارت ها بهره گرفت.

بررسی اثرات پسماندها و مدیریت بهینه آن ها برای حفاظت از محیط زیست ضروری می باشد. در شهرها هر ساله نخاله های ساختمانی و خاک مازاد تولید می شود که کیفیتی ناهمگون و منامناسب دارد. دانش مدیریت مواد زاید جامد، نیاز به آگاهی از چگونگی روش های طرح ریزی جهت کاهش مواد بازیافتی، جمع آوری، دفع و بازیافت نخاله های ساختمانی و خاک های مازاد بررسی و مورد ارزیابی قرار گرفته است. در هر منطقه پیش از اجرای پروژه های اجرایی پسماند متناسب با نقاط قوت و ضعف و فرصت و تهدید تهیه شود.

صرفه جویی در هزینه های حمل و نقل و دفع ضایعات ساختمانی، استفاده مجدد از منابع تجدیدناپذیر، حفظ محیط زیست، کاهش آلودگی خاک، کاهش نیاز به زمین جهت دفع، ایجاد اشتغال، توسعه صنایع بازیافت برخی از مزایای بازیافت پسماندهای ساختمانی می باشد.

بازیافت پسماند یا استفاده مجدد از آنها (تبدیل آن به مواد دیگر) هم به لحاظ کاهش حجم پسماندها و آلاینده های محل دفن و در نتیجه کاهش هزینه های مربوطه و هم به لحاظ جایگزینی آن با مواد اولیه یکی از شاخص ترین عوامل مدیریت پسماند است. در مجموع ۱۰ الی ۱۵ درصد پسماندها غیر قابل بازیافت می باشند. در دهه گذشته یک روش ابداع شده است که پس از پردازش به روش کاهش حجم فیزیکی به عنوان جایگزین مواد سوختی در واحدهای خاصی مانند کارخانه های سیمان به مصرف می رسد یا در نیروگاه های خاصی تبدیل به انرژی برق می شود.

در نهایت  :

صنعت ساختمان  ، بزرگ ترین مصرف کننده مصالح و برداشت کننده مواد زمین و در عین حال بزرگ ترین تولید کننده نخاله و زباله هایی است که به محیط زیست وارد می شوند. عدم استفاده مجدد از نخاله های ساختمانی نه تنها دور ریختن منابع قابل استحصال است، بلکه هدر دادن سرمایه های ملی محسوب می شود.

در حال حاضر نخاله های ساختمانی در کشورهای پیشرفته و صنعتی در چرخه مجدد جهت تولید ساختمان قرار می گیرد. بطور مثال از قاب های پنجره یا برش خود پنجره ها برای سایز جدید مجدد استفاده می گردد، و یا استفاده مجدد از سنگدانه های نخاله ها و …

حفظ محیط زیست به دو  صورت تحقق می یابد: یکی کاهش استخراج مواد اولیه از منابع طبیعی و دیگری کاهش آلودگی های ناشی از انباشت این مواد در طبیعت با استفاده از نخاله های ساختمانی علاوه بر کاهش استخراج از معادن از انباشتگی این نخاله ها نیز جلوگیری کرد.

اقدامات زیر نیز به نوبه ی خود می تواند گام مثبتی در جهت مدیریت پسماند و نخاله های ساختمانی داشته باشد:

ـ برطرف کرن مشکلات موجود در روش ها و سیستم های صنعتی ساختمان سازی و ارتقاء کیفیت محصل نهایی.

ـ تدوین قوانین کارآمد در زمینه استفاده از مصالح ساختمانی زیست سازگار.

ـ آگاه سازی فراگیر در زمینه کاهش و بهینه سازی مصرف انرژی از طریق کتابهای دانشگاهی و برنامه های تبلیغاتی.

ـ اعمال روش های تشویقی و تنبیهی به منظور حفاظت از محیط زیست.

ـ ایجاد آژانس نخاله های ساختمانی به جهت ساماندهی نخاله های ساختمانی.

ـ نوسازی و مرمت بافت های فرسوده.

ـ طراحی مکانی جهت دفع نخاله های ساختمانی، سپس اخذ مجوزهای لازم.

ـ وضع قوانین و مقررات جهت حمل و دفع نخاله های ساختمانی و ساماندهی شاغلین در این حرفه.

ـ ارزیابی حجم و نوع نخاله های ورودی به محل دفن جهت برنامه ریزی بازیافت.

ـ انجام تحقیقات در زمینه روش های کاهش حجم نخاله در منشاء و نیز بازیافت نخاله تولیدی

 

 

منابع:

ـ مقاله نخاله های ساختمانی جداسازی، بازیافت و دفع، دکتر نعمت اله جعفرزاده، مهندس افشین تکدستانی، مهندس مهرنوش ابطحی.

ـ مقاله مصالح دوستدار محیط زیست، شایلان زارعی، مرضیه نبی میبدی.

ـ بررسی مدیریت پسماند و نخاله های ساختمانی و استفاده مجدد آنها به منظور کاهش آلاینده های محیط زیست، دانشگاه آزاد اسلامی واحد قزوین

نویسنده :

چه امتیازی می دهید؟
5 / 0
[ 0 رای ]
ارسال نظر شما
انتشار یافته : ۰ در انتظار بررسی : 0
  • نظرات ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط مدیران سایت منتشر خواهد شد.
  • نظراتی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • نظراتی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد.

test