جمعه ۶ مرداد ۱۳۹۶ - Friday 28 July 2017
کد خبر : 17744
تاریخ انتشار : پنج شنبه ۱ تیر ۱۳۹۶ - ۹:۵۰
بازدید: بازدید: 511

مقاله

واکاوی مولفه های ارتقاء دهنده ایمنی در فضاهای بازشهری در مقیاس محلات (نمونه موردی محله یوسف آباد در شهر تهران)


۴۳۲۱
بحث فضای ایمن شهری، از دغدغه های اصلی در حیطه  HSEو مهندسی ایمنی است که بسیاری از اندیشمندان این رشته را به سوی خود جذب نموده و توجه آنان را به خود معطوف داشته است.

به گزارش پایگاه خبری بهداشت، ایمنی و محیط زیست "بامنا"؛

رحیم قلیچ خانی

رحیم قلیچ خانی، سازمان آتشنشانی و خدمات ایمنی؛ rahimg1355@yahoo.com

چکیده

بحث فضای ایمن شهری، از دغدغه های اصلی در حیطه  HSEو مهندسی ایمنی است که بسیاری از اندیشمندان این رشته را به سوی خود جذب نموده و توجه آنان را به خود معطوف داشته است. در طول تاریخ، همواره تصور بشر و به تبع آن تعریف وی از فضا ،ایمنی و فضای ایمن شهری دچار تغییرات شگرفی گشته است. امروزه اساساً فضای سبز شهری دارای ابعاد و نقش های اجتماعی ، کارکردی، احساسی و عملکردی  در سطح شهر است؛ هرچند هنوز هم عمده شناخت، تحلیل و طراحی فضای ایمن سبز در شهر های کشور بیشتر با تاکید بر جنبه های صرفا استاندارد شده و با تکیه بر مراجع استاندارد سازی غربی صورت می پذیرد و به محتوای بومی ، اقلیمی و فرهنگی خود شهر ها کمتر توجه می شود.

هدف از این نوشتار ، تحقیق در مورد مفهوم ایمنی در فضای باز شهری در مقیاس محلی و ارزیابی عوامل موثر در ایمنی فضاهای باز شهری است.محدوده مورد مطالعه این تحقیق محله یوسف آباد تهران است جامعه آماری این تحقیق ساکنان این محله می باشند که تعداد آنها ۱۰۲۴ نفر در آمار اعلام شده است و تعداد ۱۰۲ نفر نیز بعد از محاسبات آماری نمونه گیری شده و پرسش نامه تدوین شده در بین آنها توزیع شده است.در این مقاله نخست مفاهیم  ایمنی و فضاهای باز شهری از نقطه نظر ریشه شناسی واژه و تعاریف عملکردی مورد بحث قرار می گیرد و معرفی جامعی از آنها میشود.آنگاه مروری  کلی بر ادبیات مرتبط با موضوع طراحی شهری و محلی ایمن و کیفیت های وابسته به آن ارائه خواهد شد.و پرسش نامه و نتایج آماری استخراج شده در آن آمده اند ، در انتها نیز به نتیجه گیری از موضوع  بحث و ارائه پیشنهادات مرتبط با آن می پردازیم

مقدمه

مبحث ایمنی در طراحی فضاهای شهری در مقیاس محلی را می توان هم از نظر عملی و هم از نظر نظری واجد اهمیتی قابل ملاحظه دانست.تجربه های اجرای ایمن سازی بافت های موجود شهری در ایران در قالب برنامه وطرح های جامع صورت گرفته است و شایان ذکر است که برنامه های مزبور در خلق محیط های شهری ایمن و مطلوب به علت انکه تنها نگاهی کلی و با رویکرد عمرانی  به مسئله داشته اند و وارد جزئیات تشکیل دهنده فضای باز محلات شهری نشده اند با توفیق چندانی روبه رو نبوده اند.به زبانی دیگر بحران ایمنی در شرایط کنونی یکی از چالش های عمده  فضاهای باز شهری ما است و بالطبع یکی از دغدغه های اساسی تصمیم سازان، تصمیم گیران،مجریان و استفاده کنندگان از محیط های شهریست.

ایمنی فضاهای شهری در بحث کاربردی موجب آرامش و آسودگی خاطرشهروندان و وجود امنیت روانی در میان جامعه است و و بالطبع باید متذکر شد مسئولان هر جامعه ای موظف هستند ایمنی رادر زمینه های شخصی، اقتصادی،سیاسی و قضایی برای جامعه و شهروندان خود فراهم کند.رویکرد اجتماعی و توجه به نظر شهروندان در ایمنی فضاهای شهری، خود مستلزم بهره برداری از دانش بروز شده مهندسی ایمنی و مهندسی طراحی شهری است.عواملی که ایمنی شهری را از بین میبرند و موجب تهدید و یا کاهش امنیت شهرهای بزرگ میشوند،بسیارند ودر طیفی از مقیاس کلان تا جزء ترین جزءیات تشکیل دهنده فضاهای شهریقابل بررسی ، آنالیز و اعمال نظر هستند.[۱]

طرح مسئله

فضاهای نا ایمن شهری معمولا از دید عموم افراد پنهان میمانند و تنها در صورت بروز سانحه ای دردناک و یا استفاده غیر مجاز است که به چشم عموم شهروندان می آیند.زیر پله های شهری،داخل زیر گذر ها،پل های هوایی،زمین های فرورفته و گود ها ، ساختمان های متروکه،حاشیه ترمینال ها ،جداره های رها شده بلوک های شهری ، آب راهها ، نور پردازی ها ،جداره کارگاههای ساختمانی و معابر تازه ساز شهری و کارگاه های برچیده نشده شهرک های نو ساز ؛مواردی از فضاهایی است که لزوم درج نکات و الگو های ایمن سازی در آنها اولویت دارد.فضاهای رها شده در واقع بخش آسیپ پذیر ایمنی فضاهای شهری ما را تشکیل میدهند که پرداختن به آنها و تدوین الگوهایی برای اصلاح آنان از اهم وضایف مهندسان ایمنی، طراحان شهری و معماران است.

از سویی دیگر با توجه به توسعه هر روزه شهر های کشور در تمامی جوانب ممکن و افزایش جمعیت و محدودیت منابع، شهر های ما روز به روز در مقابل سوانح و حوادث مستعد آسیب های شدید تری می شوند.شایان ذکر است کشور ایران از  بیش از۴۵نوع حادثه طبیعی موجود در جهان استعداد وقوع ۳۵ حادثه طبیعی را دارد و تا کنون بیش از۳۲نوع حادثه طبیعی متفاوت در کشور ثبت شده است.

اهداف پژوهش

هدف این مقاله شناخت متغییر های موثر در ایمنی فضاهای باز درون شهری در مقیاس محلات است به نحوی که با تحقق آن ها، توانایی و ظرفیت محیط های اجتماعی، در مقابله با بحران ها افزایش می یابد و سطح اعتماد شهروندان به مسئولین و امکانات شهری نیز افزایش پیدا میکند و شمار اخبار غم انگیزی که از حوادث غیر مترقبه ای که در سطح شهر گاه و بیگاه اتفاق می افتد کم می شود.

تعریف از ایمنی و ابعاد آن

ایمنی را میتوان سلسله ای از اقدامات و راهکارهایی دانست که ساختارهای مختلف فیزیکی، غیر فیزیکی و فردی را در مقابل حوادث توانمند نموده و مقاومت آن ها را در برابر حوادث مختلف افزایش میدهد.بنابرتعریف فوق ایمنی دارای دو جنبه است.الف.فیزیکی: ایمنی سازه ها،بناها، و ساختارها. ب:ایمنی غیر فیزیکی:  آمادگی روانی  و ذهنی فردی و اجتماعی را در بر میگیرد[۱]

ایمنی را مصونیت در برابر آسیب های اجتماعی ناشی از حوادث، اعم از طبیعی، غیر طبیعی نیز معنا کرده اند.بر اساس نظر ترنرو همکاران،ایمنی شهری، قرآیندی است که در آن سازمان اجتماعی شهر ظرفیت های لازم را با کسب مجموعه ای از باورها،هنجارها،انگیزه ها و نقش های اجتماعی و فنی جهت مقابله با بحران های طبیعی، از طریق تعاملات زندگی شهروندی کسب مینماید.[۲] احساس ایمنی: احساس ایمنی حالتی است که در آن ارضای احتیاجات و خواسته های فردی و اجتماعی افراد انجام و شخص در آن احساس ارزش، اطمینان خاطر و اعتماد به نفس نماید.

در فضاهای شهری در مقیاس محلات تشکیل دهنده آن احساس امنیت شهری در مقیاس محلی به این معناست که شهروندان بتوانند آزادانه جابه جا شوند، با فراغ خاطر با کودکان خود قدم بزنند و با همشهریان خود ارتباط برقرار کنند.بدون آنکه از سوی موانع ، لوازم و ادوات موجود در شهر و یا فعالیت های زیر ساختی و رو بنایی در حال انجام مورد تهدید قرار بگیرند.بنابراین احساس ایمنی و امنیت در یک جامعه به احساس روانی شهروندان از میزان در خطر بودن آن ها در هنگام استفاده از فضاهای عمومی باز شهری بر می گردد.نبود فرهنگ ایمنی در شهرها و بین مردم، مسئولین، مجریان و دستگاههای اجرایی دولتی از مشکلات اساسی برنامه ریزی مهندسی ایمنی بوده و به عنوان یک مانع اجتماعی در برابر اجرای ضوابط و مقررات فرهنگ ایمنی محسوب می شود.

فضاهای شهری:

کالبد شهر در بر گیرنده ظرفی است که مظروف آن فضای درون شهری نامیده میشود و در این راستا حوزه یا قلمرو های عمومی شهر را میسازد.از دیدگاه معماری و شهرسازی فضاهای عمومی را به عنوان مکان هایی باز و قابل دسترس عموم شهروندان،تعریف میکند و در حقیقت در تقابل با فضاهای خصوصی که دسترسی به آن ها محدود و کنترل شده است قرار میگیرند [۲]

به تعریفی دیگر، فضای شهری به مفهوم صحنه ای است که فعالیت های عمومی زندگی شهری در آنها به وقوع می پیوندند. خیابان ها، میادین و پارکهای یک شهرنمونه ای از فضاهای درون شهری مورد بحث ما هستند که فعالیت های انسانی را شکل می دهند.( بحرینی ۱۳۷۷و۳۱۳)  دکتر جهانشاه پاکزاد سه شاخصه را معرفی کننده فضاهای شهری میداند که عبارتند از ۱- باز بودن فضا ۲- عمومی بودن فضا ۳- برقراری تعاملات اجتماعی در فضا

فضای باز شهری موضوع بسیاری از رشته های دیگر نیز میباشد که در این بین قلمروی بررسی موارد تاثیر گذار بر ایمنی چنین سازه هایی مورد بحث در این مقاله هستند.

فضاهای شهری مورد پژوهش

اما برای شناسایی عوامل موثر بر تعمین ایمنی فضاهای باز شهری علاوه بر تعریف واژه فضای شهری  نیاز داریم تا مورد پژوهشی خود را به صورت کامل و با ذکر موارد تعریف کنیم .انچه که پیرامون موضوع مقاله از شناخت فضاهای شهری در مقیاس محلات است معرفی محدودیت های مصنوع ایجاد شده توسط شهرسازان و معماران  است  که در طراحی کالبد فضا اعمال می شود. از جمله این محدودیتها شبکه راههای شهری و معابر عبوری مخصوص سواره و پیاده است .در این پژوهش میادین و کلیه فضاهای اجتماعات مردم در فضاهای باز محلی نیز جزء تعریف ما از فضاهای باز شهری در مقیاس محلی محسوب می شوند.

خیابان:در زندگی شهری امروز خیابان ها نه تنها محل اتصال و ارتباط فضاها و فعالیت های شهری به یکدیگرند بلکه مظهر و آیینه زندگی هر شهر نیز محسوب میشوند( بحرینی۱۳۸۶٫۶) لازم به ذکر است معابر و خیابان ها بیشترین سهم از فضاهای باز شهری را به خود اختصاص میدهند.

شبکه معابر شهری:شبکه معابر شهری مجموعه ای بهم پیوسته از راه ها و تقاطع های شهری هستند. شبکه معابر درون شهری دارای ساختاری از پیش طراحی شده هستند که وظیفه هدایت جابه جایی ترافیک و وسائل نقلیه و عابرین را در سطح شهر ، زیر و بالای معابر تعیین شده دارند.(رحمتی ۱۳۸۳و۳۵)

میادین: امروزه میدان ها بیشتر با کارکردهای ترافیکی شناخته میشوند اما همزمان اغلب مورد استفاده افراد پیاده نیز قرار می گیرند و گاهی مورد استفاده برای انجام فعالیت های اجتماعی و مکث نیز قرار می گیرند

معرفی موقعیت جغرافیایی محدوده پژوهش

شکل گیری و گسترش منطقه شش شهر تهران با روی کار آمدن پهلوی اول آغاز می گردد . در این دوره لبه های جنوبی منطقه شش با احداث مراکزی مثل : دانشگاه تهران ، بیمارستان هزار تختخوابی (بیمارستان امام) ، دانشگاه پلی تکنیک ( مدرسه فنی )، پارک پارک لاله و چندین مرکز دیگر شکل گرفته و به تدریج به سمت شمال رشد می کند. در دوره پهلوی دوم با امتداد یافتن خیابان های پهلوی (ولی عصر)، حافظ ، شمیران(شریعتی) به سمت شمال و تشکیل خیابانهای فرعی دیگری مثل یوسف آباد سبب شکل گیری محله های یوسف آباد و امیرآباد گردید. در دوره اول ده ساله ۱۳۳۵ ، محله های یوسف آباد و امیرآباد کاملا ساخته شده و جزء حاشیه شمالی شهر تهران نیز محسوب می گردید. در این دوره در بخش وسیعی از اراضی عباس آباد هنوز هیچ گونه ساخت و ساز انجام نشده است. بنابر این محدوده ساخت و ساز تا سال ۱۳۳۵ در شرق خیابان پهلوی (ولی عصر) به جنوب خیابان عباس آباد (شهید بهشتی) و در غرب خیابان پهلوی به شمال یوسف آباد و شمال خیابان امیرآباد محدود می شود . در این دوره مابین محله های یوسف آباد و امیرآباد نیز به علت وضع توپوگرافی زمین ، ساخت و سازی انجام نگرفته است.[۳]

از سال ۱۳۳۵ تا سال ۱۳۴۵ آن بخش از محدوده منطقه شش که بخشی از محدوده مرکزی شهر بوده متراکم ترگردید و زمینهای خالی مابین محله یوسف آباد و امیرآباد ساخته شد و خیابانهای فرعی متعددی شکل گرفت که از آن جمله می توان به خیابانهای فاطمی کنونی ، خیابان وزرا (شهید خالد اسلامبولی) ، خیابان تخت طاووس ، خیابان قزل قلعه و غیره اشاره نمود. تعداد ادارات دولتی و مراکز تجاری روزبروز بیشتر گردید.

۳۲۱

شکل ۱:نقشه شماتیک از محله یوسف آباد

سوالات پژوهش

  • میزان تاثیر عوامل موثر ایمنی وسایل نقلیه و مسائل شهرسازی و ترافیک بر حس ایمنی در محلات شهری کدام است؟
  • میزان تا ثیرعدم اعمال و اجرای مناسب ضوابط مربوط به بر پایی و مدیریت ایمن کارگاه های ساختمانی به خصوص کارگاههای پر خطر مرتبط با ساختمان های بلند مرتبه بر حس ایمنی در محلات شهری کدام است
  • میزان تاثیر خطرات گودبرداری های نامناسب درون بافت های پیوسته شهری و یا در مجاور معابر عبوری بر حس ایمنی موجود در محلات شهری کدام است؟
  • میزان تاثیروجود خطرات بالقوه در المان های کاربردی (همچون پل های عابر پیاده) و المان های نور پردازی و یا تزیینی بر حس ایمنی در محلات شهری کدام است؟

روش شناسی پژوهش

این پژوهش به منظور تعیین عوامل موثر بر ایمن سازی فضاهای شهری انجام گردیده است .پژوهش حاضر از نظر هدف ،کاربردی-توسعه ای و روش تحقیق برای تبیین وضع موجود و یافتن پاسخی برای سوال تحقیق روشی توصیفی-تحلیلی است که به شناخت ساختارهای اصلی ایمنی فضاهای باز شهری منجر خواهد شد. در وحله اول اطلاعات پژوهش از طریق اسناد و گزارشات کتابخانه ای و هم چنین مشاهده، بررسی میدانی، فیش و تکمیل پرسشنامه گرد آوری گردیده است .جامعه آماری این تحقیق ساکنان محله یوسف آباد در تهران میباشند و پرسشنامه نیز در بین ساکنان همین منطقه توزیع شده است.با توجه به آن که جامعه آماری تحقیق( ساکنین محله یوسف آباد)شامل تعداد ۱۰۲۴ نفر هستند، و با توجه به فرمول زیر تعداد ۱۰۲٫٫به عنوان حجم نمونه محاسبه گردید( حدود یک درصد جامعه آماری) و پرسشنامه بین پاسخگویان توزیع گردید.[۳]

رابطه ۱٫ تعداد حجم نمونه بوسیله فرمول نمونه گیری

سوالات پرسشنامه به نحوی طراحی گردیده که در ابتدا سوالاتی بسته از ویژگیهای عمومی افراد پر کننده پرسشنامه به عمل آمده است. سپس پرسش نامه  عوامل

 

۳۲۳

نا ایمنی فضاهای باز شهری را در محدوده مورد نظر را مورد پرسش قرار داده است و از افراد خواسته است تا نظرشان را در این زمینه مشخص کنند.

پس از جمع آوری و استخراج ؛اطلاعات پرسشنامه ها، به کمک نرم افزار spss  در دو بخش توصیفی و استنباطی مورد پردازش قرار می گیرد.در این تحقیق چون متغییر ها گسسته هستند به صورت رتبه ای و طبقه بندی شده ،تنظیم شده اند. همچنین از آزمون مجذور خی در قسمت استنباط آماری و ماهیت داده های جمع آوری شده استفاده شده است.

یافته های آماری

افرادی که در این تحقیق مشارکت کرده اند از نظر ویژگی های فردی دارای مشخصات زیر هستند.

از نظر سنی اکثریت افراد در گروه سنی ۲۵ تا ۴۵ سال بوده اند که ۵۶% درصد آمار را تشکیل میدهند بعد از آن مشارکت افراد ۴۵ تا ۵۵ سال بیشترین میزان را با ۶/۲۷% درصد داشته است.

از نظر تحصیلات بیشتر پاسخ گویان دارای تحصیلات لیسانس با ۴۵% و دیپلم با ۲۷% بوده اند.از نظر اشتغال بیشتر پاسخ گویان به پرسش نامه در بخش خدمات با ۶۷% مشغول به کار بوده اند و پس از آن کارمندان دولتی با ۲۶% در صد بوده اند.از نظر میزان حضور خانواده ها و افراد در فضاهای باز تعریف شده در پرسش نامه در طول  هفته ۴۶% در صد هر روز را اعلام کرده اند و ۳۴% نیز هر دو روز یکبار را به عنوان حداقل حضور در فضاهای شهری اعلام کرده اند.

میزان تاثیر مسائل  ایمنی مربوط  به ایمنی وسایل نقلیه و مسائل شهرسازی و ترافیک بر حس ایمنی

از نظر تاثیر مسائل ایمنی مربوط به وسایل نقلیه و مسائل شهر سازی در بیشتر موارد، پاسخ گویان عوامل مذکور در پرسشنامه را موثر می دانند.آنچه که از بررسی نتایج جدول شماره یک حاصل می شود این است که وجود پرتگاههای بی حفاظ درون شهری در اولویت اول تاثیر گذاری بر ایمنی شهری قرار می گیرد و نبود راه های اضطراری و خطوط ویژه امدادی در بسیاری از بخش های شهر تهران و سطح محلات در اولویت دوم قرار دارد. همچنین ساخت ورودی و خروجی های غیر استاندارد شهری در بزرگ راها برای پروژه های بزرگ مقیاس شهری نظیر مجموعه های سینمایی و تفریحی در اولویت  سوم تاثیر گذاری بر کاهش احساس ایمنی  قرار می گیرند.

میزان تا ثیرعدم اعمال و اجرای مناسب ضوابط مربوط به بر پایی و مدیریت ایمن کارگاه های ساختمانی به خصوص کارگاههای پر خطر مرتبط با ساختمان های بلند مرتبه بر حس ایمنی

از نظر میزان تا ثیرعدم اعمال و اجرای مناسب ضوابط مربوط به بر پایی و مدیریت ایمن کارگاه های ساختمانی به خصوص کارگاههای پر خطر مرتبط با ساختمان های بلند مرتبه بر حس ایمنی انچه که از بررسی جدول شماره دو حاصل می شود موتر ترین احساس نا ایمنی مربوط به نصب انواع وسایل متفرقه در بیرون پنجره ها از جمله کولرهای سنگین آبی بدون تعریف استانداردی مناسب از بست و …برای اتصال ایمن آنها است و در اولویت دوم استفاده از مواد و وسایل بستی و کلیه اجناسی که غیر قابل استفاده ایمن در نمای ساختمانهای بلند مرتبه قرار دارد همچنین در اولویت سوم ارتفاع گیری ساختمانهای بلند مرتبه عملا بسیاری از واحدها را از دسترس خدمات مستقیم سازمان آتش نشانی قرار دارد.

جدول شماره یک: میزان تاثیر مسائل  ایمنی مربوط  به ایمنی وسایل نقلیه و مسائل شهرسازی و ترافیک بر حس ایمنی

عاملمیانگین

رتبه ای

انحراف استانداردمیانه( درصد)
ساخت ورودی و خروجی های غیر استاندارد شهری در بزرگ راها برای پروژه های بزرگ مقیاس شهری نظیر مجموعه های سینمایی و تفریحی۱۶/۴۱٫۰۵۷۲
عدم رعایت ضوابط جداسازی فرعی از اصلی و فاصله قانونی دوربرگردانها از جداساز های فرعی و اصلی در اتوبانهای تهران

 

۴٫۱۳۰٫۹۴۷۹
وجود پرتگاههای بی حفاظ درون شهری۴٫۳۰٫۸۱۵۶۹
عدم فرهنگ سازی و آشنایی افراد با طریقه اطفا حریق در موارد جزیی قبل از رسیدن کارکنان آتش نشانی در صورت بروز تصادفات منجر به حریق۴٫۰۶۱٫۰۲۷۳
وجود نواقصی در بخش طراحی و نظارت بر پمپ بنزین های تهران و امکان گسترش آتش سوزی در آنان به بافت های شهری۲٫۹۱۰و۹۵۶۶۱
نبود راه های اضطراری و خطوط ویژه امدادی در بسیاری از بخش های شهر تهران

 

۴٫۲۰٫۸۸۴۷۶
اجرایی نشدن رویکردهای تحقیقاتی جامع درخصوص ضوابط پدافند غیر عامل شهری

 

۳٫۴۰٫۹۸۱۶۵
نویسنده :

نمایشگاه cpse نمایشگاه isaf نمایشگاه cpse
چه امتیازی می دهید؟
5 / 0
[ 0 رای ]
ارسال نظر شما
انتشار یافته : ۰ در انتظار بررسی : 0
  • نظرات ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط مدیران سایت منتشر خواهد شد.
  • نظراتی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • نظراتی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد.

ساملباس کار خادمچهارمین کنفرانس جامع مدیریت بحران و HSEتبليغات تبليغات تبليغات تبليغات تبليغات
test