جمعه ۶ مرداد ۱۳۹۶ - Friday 28 July 2017
کد خبر : 18005
تاریخ انتشار : سه شنبه ۱۳ تیر ۱۳۹۶ - ۱۶:۲۷
بازدید: بازدید: 711

مقاله

قوانین وآئین نامه های طبقه بندی مواد خطرناک


hazard
تدوين قوانين حمل ونقل مواد خطرناك داراي يك قرن سابقه مي باشد با وجود اين هنوز درگوشه وكنار دنيا حتي دركشورهايي كه پيشرفته ترين قوانين را دارا مي باشند حوادث مواد شيميايي و خطرناك روي مي دهد و بشر و محيط زيست را مورد تهديد قرار ميدهد

به گزارش پایگاه خبری بهداشت، ایمنی و محیط زیست "بامنا"؛

ناصررهبر- کارشناس ارشد شیمی کارشناس ارشد سازمان آتش نشانی تهران

E-mail: nsr.rahbar@gmail.com

ارایه: کنفرانس مواد خطرناک، ۱۳۸۷

چکیده

تدوین قوانین حمل ونقل مواد خطرناک دارای یک قرن سابقه می باشد با وجود این هنوز درگوشه وکنار دنیا حتی درکشورهایی که پیشرفته ترین قوانین را دارا می باشند حوادث مواد شیمیایی و خطرناک روی می دهد و بشر و محیط زیست را مورد تهدید قرار میدهد. قوانین  ADR,RID ، حمل ونقل دریایی و هوایی بین المللی تلاشی جهانی درجهت پیشگیری و کنترل این حوادث می باشد . نتایج حاصل از این تحقیق نشان میدهد طبقه بندی نه گانه سازمان ملل متحد مورد موافقت کشورها قرارگرفته و درقوانین حمل ونقل آبی ، جاده ای ، ریلی و هوایی یکسان می باشد . کشورهای مختلف از جمله ایران درتدوین آئین نامه ها واستانداردهای داخلی خود از همین طبقه بندی استفاده می نمایند .مشکل موجود عدم شناخت کافی این طبقه بندی توسط متخصصان دانشگاهی ، دانشجویان رشته های مرتبط با شیمی ، فروشندگان ، انبارداران وخریداران مواد شیمیایی ، امداد گران ، پلیس ، کارگران ، مهندسان کارخانه های فرآوری مواد شیمیایی و مردم می باشد. در این مقاله همچنین زیر شاخه های مواد خطرناک با توضیح بیشتر آورده شده است. کتاب های RID ، ADR و دیگر استانداردها موید لزوم یکنواختی این طبقه بندی  می باشند و اظهارات گروه های مختلف اجتماعی مرتبط با مواد شیمیایی موید عدم آشنایی ایشان می باشد.

 

مقدمه

وجود هزاران نوع ماده شیمیایی و استفاده های مختلف از آن موجب گردیده که این مواد در کنار مزایا و خدماتی که برای انسان دارد سبب سلب آسایش و سلامتی او گردند.

با توجه به  رشد روز افزون حمل و نقل کالا به وسیله خودروهای جاده ای اعم از حمل ونقل داخلی ویا صادرات ، واردات وبه ویژه ترانزیت و ازطرفی موقعیت خاص جغرافیایی ایران  بعنوان پل ارتباطی بین اروپا وآسیا   ونقش کلیدی وتعیین کننده آن درشکوفایی ورونق تجارت شرق وغرب  می طلبد که ایران از این فرصت ها بنحو مطلوب بهره برداری ونقش خودرا درتعامل با کشورهای مستقل مشترک المنافع ( CIS ) و چین و ویتنام از یک طرف وکشورهای ترکیه وسوریه وسایرکشورهای خاورمیانه و اروپایی ازطرف دیگر ایفا نماید.  در راستای اهداف مذکور در حال حاضر وزارت راه بطور همزمان درچند سازمان بین المللی عضویت  داشته و برحسب مورد تابع مقررات مربوطه  به ویژه شرایط و ضوابط کالاهای خطرناک می باشد[۱] [۲].

در این مقررات بایستی ۵ محور اصلی مورد بحث قرار بگیرد که عبارتند از :

  1. شناسایی و طبقه بندی کالاها
  2. بر چسب ها و علائم ایمنی
  3. وظایف و مسئولیت های افراد و واحدهای درگیر (صاحب کالا، و فرستنده کالا، پرسنل واحدهای اجرایی مرتبط با حمل کالاو …)
  4. مستندات و مدارک حمل کالاهای خطرناک
  5. راهنمای اقدامات فوری برای شرایط اضطراری و بحرانی

بدین ترتیب می توان با نگرش سیستمی به حمل کالاهای خطرناک ،موجب افزایش ظرفیت ناوگان در حمل کالاهای خطرناک با ایمنی لازم و کافی گردید. تمامی کالاهای خطرناک  در هریک از مقررات مذکور طبق فهرست توصیه شده از طرف سازمان ملل طبقه بندی شده اند و براین اساس  هر کالایی که جزء کالاهای خطرناک محسوب  گردد دارای یک کد چهار رقمی میباشد که به  کد UN  معروف است .

 

تعریف کالای خطرناک

عبارتند از مواد یا محصولاتی که در زمان جابجایی ، عملیات بارگیری یا تخلیه و نگهداری ممکن است باعث انفجار ، آتش سوزی ، خرابی تجهیزات فنی و سایرکالاها و نیز مرگ ، مسمومیت ، آسیب ، سوختگی ،  تشعشع و یا بیماری انسان یا حیوان گردد.

 

کلاس کالاهای خطرناک

مواد و محصولات خطرناک از نظر خصوصیات و نوع خطرشان هم در مقررات ADR و همRID به ۹ کلاسهای تقسیم می‌شوند. توضیح هریک از کلاسهای ۹  گانه مذکور به شرح زیر می‌باشد :

 

کلاس۱ مواد منفجره و فرآورده های حاوی مواد منفجره

مواد و محصولات کلاس ۱ به شش زیرکلاس و سیزده گروه تطبیقی دسته بندی می‌گردند که زیرکلاس ها باکد عددی و گروههای تطبیقی به صورت حروف نمایش داده  می‌شوند :

زیرکلاس ۱-۱ : مواد وفرآورده های دارای خطرانفجار توده ای ( انفجار توده ای ،عبارت از انفجاری است که دقیقاٌ تمام بار مواد منفجره را در برمی گیرد. )

زیرکلاس ۱-۲ : مواد و فرآورده های دارای خطر پرتاب در هنگام انفجار ، با خطر انفجار توده ای .

زیرکلاس ۱-۳ : مواد و محصولاتی که داری خطرآتش گرفتن و نیز خطر جزئی انفجار و یا پرتاب و یا همه با هم بوده لیکن خطر انفجار توده ای ندارند.

زیرکلاس ۱-۴ : مواد و محصولاتی که در صورت احتراق یا آغازگری در هنگام حمل دارای خطر جزئی انفجار می‌باشند . از آنجایی که شدت انفجار توسط بسته بندی کاهش می‌یابد پرتاب قطعات به مقدار و یا فاصله قابل توجهی انتظار نمی‌رود.

زیرکلاس ۱-۵ : مواد دارای خطر انفجار توده ای ، که دارای آنچنان حساسیت کمی باشند که در شرایط معمولی حمل و نقل ، امکان ضعیفی برای آغازگری و یا انتقال وضعیت حریق به انفجار در آنها وجود داشته است. این مواد و محصولات حداقل نباید در صورت حریق خارجی منفجر شوند.

زیرکلاس ۱-۶ : محصولات دارای حساسیت فوق العاده پائین که خطر انفجار توده ای ندارند.

هر ماده یا فرآورده دربسته بندی  معین صرفاً می‌تواند به یک گروه تطبیقی مربوط شود.

برخی از شرایط بسته بندی کلاس ۱ در RID:

  • بسته بندی بایدمواد واجسام منفجره را کاملا در بر گیردبه نحوی که مواد از جعبه بیرون نماندودر شرایط عادی حمل ونقل،تغییر دما،رطوبت و…باعث آتش سوزی نشود.
  • سیستم بسته بندی محموله هایی که حاوی مایعات منفجره است، باید دوجداره و ضد آب باشد.
  • بسته بندی جدار صندوقهای فلزی باید دارای قفل وبست مخصوص باشد.اگر سیستم قفل وبست به صورت مارپیچ باشد باید از وارد شدن مواد منفجره به جداره های مارپیچی جلوگیری شود.
  • اجسام حاوی مواد منفجره که دارای پوشش خارجی نیستند ،باید به طور جداگانه کنار یکدیگر قرار گیرند، به طوری که از هرگونه ضربه یا ساییدگی و ضربه در امان باشد.
  • بسته بندی های پلاستیکی نباید مستعد تولید یا جمع شدن بارهای الکتریکی باشند.
  • اجسام منفجره بزرگ و سنگین که معمولاً کاربرد جنگی دارند و حاوی مواد منفجره نیستند، می توانند بدون جعبه حمل شوند.
  • مواد منفجره نباید در بسته بندی های داخلی و خارجی قرار گیرند که در آنها، تفاوت بین فشارهای درونی و بیرونی ناشی از دما موجب انفجار یا شکستن محموله شود.

 

کلاس ۲ گازهای متراکم ، مایع شده و یا حل شده تحت فشار

عبارتند از موادی که فشاربخارات آنها در درجه حرارت ۵۰ درجه سانتیگراد بیش از ۳۰۰ کیلو پاسکال بوده و یا اینکه درجه حرارت ( دمای ) بحرانی آنها زیر۵۰ درجه سانتی گراد باشد.

مواد و محصولات این کلاس بر اساس مقررات به گروههای زیرتقسیم بندی می‌شوند:

  • گاز متراکم شده
  • گاز مایع سرد شده
  • گاز حل شده در اثر فشار
  • اجسامی که با فشار از گاز پرشده اند
  • گازهایی غیر متراکم که تابع مقررات خاصی می باشد
  • تانکر خالی

 

که با توجه به خصوصیت خطرناک موادشان به یکی از گروههای زیر اختصاص می یابند:

گاز اکسید کننده ( O )،گاز قابل اشتعال ( F) ،گاز سمی ( T )، گازسمی و قابل اشتعال ( T.F )،گاز سمی و خورنده ( C.T )،گاز سمی و اکسید کننده ( O.T)،گاز سمی و اکسید کننده و خورنده ( T.O.C )، گازسمی وقابل اشتعال و خورنده (‌T.F.C )

از جمله موادی که در این کلاس هستند می توان گاز طبیعی متراکم،گاز نفت،هیدروژن متراکم وسیلان و…را نام برد.

برخی ازشرایط بسته بندی کلاس ۲ در RID:

  • مواد تشکیل دهنده مخازن و قفل و بست آنها که ممکن است با محتوای مخازن تماس داشته باشد ،نباید با مواد موجود در مخزن ترکیبات خطرناک یا ساده ای انجام دهند.
  • هر مخزن، فقط برای حمل گازی که برای آن طراحی شده است، می تواند مورد استفاده قرار گیرد .
  • مخازن باید طوری ساخته شده باشدکه در برابر فشاری که ماده درشرایط عادی حمل و نقل متحمل می شود ،مقاوم باشند.
  • هنگامی که مخازن با بسته بندی های خارجی آماده می شوند، باید به صورت استوار و پایدار در کنار هم قرار گیرند.
  • گازهایی که در کپسولها حمل می شوندباید در یک بسته بندی خارجی با مقاومت کافی قرار گیرند.یک محموله نباید بیش از ۷۵کیلوگرم وزن داشته باشد.
  • مخازنی که برای پر کردن مایعات به کار می روند باید دارای یک درجه سطح مایع باشند.
  • مخزن گازهایی که حمل می شوند، باید بتواند حرارت را در خود نگه دارد.برای نگهداری حرارت، مخازن باید به وسیله پوشش محافظت شوند.
  • فندک و دستگاههای شارژ فندک باید طوری باشند که از خالی شدن تصادفی آنها جلوگیری شود.

 

کلاس ۳ مایعات سریع الاشتعال

مواد این کلاس در مقررات عبارتند ازمایعاتی که حداکثر در دمای ۲۰ درجه سانتیگراد مایع می‌شوند و فشاربخار آنها در دمای ۵۰ درجه سانتیگراد حداکثر ۳۰۰ کیلو پاسکال ( ۳ بار ) بوده ودمای اشتعال آنها از ۶۱ درجه سانتی‌گراد بالاتر نباشد.

مواد و محصولات این کلاس براساس خطرات ناشی از آنها به گروههای زیر تقسیم بندی می‌شوند:

  1. مواد بسیار خطرناک
  2. مواد خطرناک
  3. مواد کم خطر

از جمله مواد این کلاس گازوییل،نفت خام،روغن سوخت،مشتقات نفت،قیر مایع،کروزون(نفت سوخت هواپیما)،نوشابه های الکلی حاوی بیش از ۲۴%وکمتراز ۷۰%الکل در حجم یک لیتر می باشد.

 

کلاس ۴ جامدات قابل اشتعال

بر اساس مقررات به سه زیر کلاس زیر تقسیم می شوند:

۴-۱ : مواد جامد سریع الاشتعال مانند خمیر آلومینیوم، پودر فلزات

۴-۲: جامداتی که در هوای گرم احتمال خود به خود سوزی دارند مانند فسفر سفید.

۴-۳ : موادی که در واکنش با آب گازهای قابل اشتعال متصاعد می‌کنند مانند سدیم.

 

 

برخی ازشرایط بسته بندی کلاس ۴ در RID:

  • گوگرد مذاب فقط باید در واگنهای مخزن داریا در کانتینرهای مخزن دار حمل شود.
  • موادی که در بشکه های مقوایی یا پلاستیکی یاتخته های چوبی حمل می شوند،باید یک یا چند کیسه ضد آب داشته باشند.
  • بسته ها باید طوری ساخته شده باشد که در حین حمل ونقل،از میزان آب یا ماده ضد جوشش کاسته نشود.
  • در بسته های مرکب ،بسته های داخلی یا خارجی که از فلز ساخته شده ،قابل قبول نمی باشد.
  • موادی که در مخازن حمل می شوند،بایدحداکثر فشار ۳۰۰کیلو پاسکال را تحمل کند.
  • خازنها نباید در دمایی حمل شوند که سدیم موجود در آنها به صورت مایع در آید،مگر آنکه مقام آگاه کشور مبدأ آن را تایید کرده باشد.اگر کشور مبدأعضو کشورهای متعهدCotifنباشد،شرایط حمل ونقل بایدتوسط مقام آگاه اولین کشوری که با Cotifقرارداد دارد ،تأیید و ارسال شوند.

 

کلاس۵ مواد اکسید کننده

زیر کلاس۵-۱ : مواد اکسیدکننده

عبارتند از مواد اکسیدکننده ای که باعث تقویت آتش ، باعث اشتعال و یا مستعد برای اشتعال سایر مواد در نتیجه واکنش اکسید کننده گرمازا می‌باشند.

مواد و محصولات این کلاس براساس میزان خطرناک بودن به گروههای زیر تقسیم می‌شوند :

  1. a) مواد با درجه خطر بالا

b ) مواد خطرناک

c ) مواد با درجه خطر پائین

موادی مانند نیترات سرب، نیترات باریم، اوره، نیترات پتاسیم، پراکسید هیدروژن، پراکسید سدیم و پراکسیدلیتیم در این زیر کلاس قرار دارند.

زیر کلاس ۵-۲ : پراکسیدهای آلی

عبارتند از موادی از نظر دمایی غیرثابت که در دمای عادی و یا بالا مستعد انجام واکنش گرمازای خودشتابنده می‌باشند .پراکسید های آلی از نظر خطرزایی (مبتنی بر مقادیر نهایی پراکسید در یک بسته) به هفت نوع تقسیم می شوند  A، B ، C ، D ، E ، F ، G

برخی ازشرایط بسته بندی کلاس ۵ در RID:

  • واگنهای مخصوص بارگیری باید قبل از بارگیری با دقت تمییز شده واز هرگونه خرده های قابل احتراق(کاه،کاغذ،علوفه)پاک شود.
  • در صورت استفاده ازجعبه های چوبی یا مقوایی،یک محموله نبایدبیش از ۱۰۰ کیلو وزن داشته باشد.
  • برای حمل موادی که به صورت مذاب هستند، باید در کنار جعبه مشخصات کالا ذکر شود.
  • نیترات آمونیوم تنها در واگنهای مخزن داریا کانتینر های مخزن دار میتواند حمل شود.
  • مخازن باید حداکثر فشار ۲٫۱مانومتریک را تحمل کنندوضخامت جداره نباید کمتر از ۳میلیمتر باشد.

 

کلاس ۶- مواد سمی و عفونی

زیر کلاس ۶=۱ : مواد سمی

عبارتند از مواد سمی که براساس اطلاعات موجود درخصوص میزان تاثیرشان بر روی انسان و یا برپایه آزمایش بر روی حیوانات به هنگام ورود از طریق مجاری تنفسی ، پوست یا دستگاه گوارش در یک نوبت و یا تاثیر کوتاه مدت آنها در مقادیر نسبتاً کم می‌تواند برای سلامتی مضر بوده و منجر به مرگ انسان گردد.

مواد و محصولات این کلاس براساس میزان خطرناک بودن ( میزان سمیت ) به گروههای زیر تقسیم می‌شوند :

  1. a) مواد شدیداً سمی

b ) مواد  سمی

c ) مواد کمی سمی

موادی مانندسیانور هیدروژن،مایع سمی  ضدعفونی،مواد وترکیباتی که استفاده آفت کش دارند،موادی که برای ساخت مواددارویی ویا در آزمایشگاه کاربرد دارد در این زیر کلاس قرار دارند.

برخی ازشرایط بسته بندی کلاس ۶-۱در RID:

  • موادی مانند سیانور هیدروژن که در مخازن حمل می شودباید در فشاری برابر حداقل ۶/۰مگا پاسکال آزمایش شده باشدوکاملا از پوشال پوشیده شده باشد.
  • مخازن بزرگ مخصوص مواد فله باید در واگنهای مسقف حمل شود .
  • بسته های خالی تمیز نشده باید به همان صورتی بسته شوند که موقع پر بودن بسته بندی شده اند.

زیر کلاس ۶ -۲: مواد عفونی

آن دسته از موادی که حاوی میکروارگانیزم های دارای قابلیت زیستی که به صورت مستدل مستعد ایجاد بیماری انسان و یا حیوان شمرده می شود.

مواد این کلاس به روش زیر طبقه بندی می شوند:

A : مواد عفونی دارای ریسک زیاد

B : مواد عفونی

C : ظرف خالی پاکسازی نشده

موجوادتی که به صورت ژنتیکی تغییر یافته و عفونی اند و مواد زاید بیمارستانی عفونی در این زیر کلاس هستند.

برخی از شرایط بسته بندی کلاس ۶-۲ در RID

  • بسته بندی های داخلی مواد عفونی نباید در بسته بندی های داخلی که حاوی کالاهای دیگر است، قرار گیرند.
  • اگر مواد این کلاس در واگن پخش شد درصورتی می توان از واگن مجددا استفاده کرد که آن را کاملا تمیز نمود و در صورت امکان آن را کاملا ضد عفونی نمود .قسمتهای چوبی واگن باید کاملا برداشته و سوزانده شوند.
  • محموله های مواد این کلاس باید طوری بارگیری شود که به آسانی قابل دسترس باشد.
  • محموله های مواد این کلاس که در دمای معینی بایدحمل شوند، فقط در واگن دربست قابل حمل می باشند.

 

کلاس ۷ ــ مواد رادیواکتیو

مواد رادیواکتیو، مواد قابل شکافت ، مواد خام رادیو اکتیو (اورانیوم و توریم غنی شده وکانی ها وکنستانتره های آنها ) و تمامی انواع سوخت هسته ای که طبق مقررات مجاز به حمل می‌باشند درصورتی انجام پذیر است که موافقت راه آهن های در گیر در حمل، اخذ شده باشد.

بسته به نوع اشعه این مواد به سه گروه تقسیم می شوند:

گروه اول ذرات آلفا – بتا – و یا اشعه گاما

گروه دوم اشعه نیترون و ترکیب اشعه نیترون و گاما

گروه سوم ذرات آلفا بتا

بسته به شدت اشعه بسته بندی مواد رادیو اکتیو به چهار طبقه حمل و نقلی تقسیم می شود که هر کدام از آنها دارای اتیکت مخصوص است .اتیکتها باید واضح نوشته شوند و از فاصله ۱ متر خوانا باشند. طبقه مواد، با خطوط عمودی قرمز شکل بر روی برچسب کشیده می شوند.

 

برخی ازشرایط بسته بندی کلاس ۷ درمقررات RID

  • کانتینر حمل این نوع کالاها باید دارای ویژگی هایی از جمله حفاظ ثابت، استحکام و مقاومت کافی باشد.
  • بسته های بار دارای روکشی باشد که مانع از دسترسی افراد غیر مجاز به آن گردد.
  • هیچگونه عملیات بارگیری یا تخلیه مابین شروع و پایان ارسال وجود ندارد.
  • هر علامت خطری که ارتباطی با محتویات ندارد باید برداشته شود.
  • برچسب ها باید در هر چهار طرف کانتینرها یا روی دو طرف کانتینرهای مخزن نصب شود.
  • در هر علامت خطر باید حداکثرفعالیت کلی تمام محتویات ماده رادیو اکتیو قید شود.
  • واگنهای وکانتینرهای مخزن دارباید از سمت خارج دارای رونویسی خواناوغیر قابل پاک شدن با ذکر وزن کل مجاز آنها باشد
  • در صورت ارسال مواد رادیو اکتیو به صورت بسته بندی شده و یا بسته بندی نشده، علامت خطر نمونه ۷D به صورت عمودی در دو جانب و پشت واحد حمل قرار داده می شود.
  • حمل بارهای رادیواکتیو بسته بندی نشده (فله ای)مجاز نیست.
  • مواد واجسام رادیواکتیوکه خطر تشعشع بسیار محدودی را ایجاد میکنند،می توانند دربسته بندی های ساده حمل شوند،مانند موادرادیواکتیو غیر قابل شکافت
  • مجموعه بسته بندی باید دارای رو نویس رادیواکتیویته بر روی سطح داخلی به منظور پیش بینی برای باز کردن بسته بندی در مورد وجود رادیواکتیویته باشد.
نویسنده :

نمایشگاه cpse نمایشگاه isaf نمایشگاه cpse
چه امتیازی می دهید؟
5 / 0
[ 0 رای ]
ارسال نظر شما
انتشار یافته : ۰ در انتظار بررسی : 0
  • نظرات ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط مدیران سایت منتشر خواهد شد.
  • نظراتی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • نظراتی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد.

ساملباس کار خادمچهارمین کنفرانس جامع مدیریت بحران و HSEتبليغات تبليغات تبليغات تبليغات تبليغات
test