یکشنبه ۲۷ آبان ۱۳۹۷ - Sunday 18 November 2018
کد خبر : 21363
تاریخ انتشار : سه شنبه ۴ اردیبهشت ۱۳۹۷ - ۱۲:۰۰
بازدید: -

مقاله(قسمت 2)

فاکتورها و شاخص‌های اندازه‌گیری آلودگی خاک به فلزات سنگین و روش محاسبه


۶۳۶۱۳۳۳۵۷۸۲۱۹۷۸۲۱۶
برای تعیین وضعیت آلودگی خاک از برخی شاخص‌های مهم و رایج در تحقیقات و مطالعات استفاده می‌شوند که در ادامه به اهم آن‌ها اشاره می‌گردد

به گزارش پایگاه خبری بهداشت، ایمنی و محیط زیست "بامنا"؛

برای تعیین وضعیت آلودگی خاک از برخی شاخص‌های مهم و رایج در تحقیقات و مطالعات استفاده می‌شوند که در ادامه به اهم آن‌ها اشاره می‌گردد:

 

  • فاکتور غنی‌شدگی (EF)

این فاکتور در تحلیل­های زیست‌محیطی، یکی از عوامل مهم ارزیابی میزان تمرکز عناصر تحت تأثیر عوامل انسان‌زاد و طبیعی است که از رابطه زیر محاسبه می‌شود:

EF =

((CX/Cref)  Sample)/((Cx/Cref)  Background)

در این رابطه:

EF = فاکتور غنی‌شدگی،

Cx = غلظت عنصر اندازه‌گیری شده در نمونه خاک،

Cref = غلظت عنصر مرجع است. پنج گروه مختلف از مقادیر (EF) برای تحلیل مقادیر به‌دست‌آمده تعریف می‌شود که نشان داده‌شده است.

 

جدول ۱٫ ارزیابی سطح آلودگی فلزات سنگین بر اساس فاکتور غنی‌شدگی

دامنه تغییراتشدت آلودگی
EF < 2آلودگی کم
EF< 5۲آلودگی متوسط
EF< 20۵آلودگی زیاد
EF< 40۲۰آلودگی بسیار زیاد
EF ≥ ۴۰آلودگی به‌شدت زیاد

 

فاکتور آلودگی (CF)

فاکتور آلودگی یکی دیگر از شاخص‌های رایج برای تعیین سطح آلودگی خاک می‌باشد. بر اساس این فاکتور می‌توان مقدار عناصر را نسبت به مقدار طبیعی خود سنجید و میزان آلودگی خاک را تعیین کرد. فاکتور آلودگی طبق رابطه زیر برای عناصر موردبررسی محاسبه می‌شود:

(CF=(C metal)/(C background

در این معادله شاخص آلودگی عبارت است از نسبت غلظت هر فلز به مقدار غلظت زمین طبیعی آن فلز. همچنین از طبقه‌بندی هاکانسون برای فاکتور آلودگی جهت ارزیابی آلایندگی فلزات سنگین استفاده می‌گردد.

جدول ۲٫ ارزیابی سطح آلوده فلزات سنگین بر اساس فاکتور آلودگی (Hakanson, 1980)

دامنه تغییرات CFشدت آلودگی
CF < 1آلودگی کم
CF < 3۱آلودگی متوسط
CF < 6۳آلودگی زیاد
CF ≥ ۶شدیداً آلوده

 

شاخص زمین انباشت (Geoaccumulation)

این شاخص به‌منظور مشخص کردن سطوح آلوده استفاده می‌شود. این شاخص در سال ۱۹۷۹ توسط مولر برای ارزیابی آلودگی خاک به‌وسیله مقایسه میزان فلزات سنگین در حال حاضر و پیش از صنعتی شدن معرفی‌شده است. این شاخص می‌تواند درجه آلایندگی خاک را تعیین کند و از رابطه زیر محاسبه می‌گردد:

(Igeo = Log 2 (Cn/1.5*Bn

در این رابطه:

Igeo = شاخص زمین انباشت،

Cn = غلظت در خاک

Bn = غلظت زمینه می‌باشد.

همچنین برای تعیین دقیق و تفسیر شاخص زمین انباشت از طبقه‌بندی مولر استفاده می‌شود.

جدول ۳٫ طبقه‌بندی سطح آلودگی خاک بر اساس شاخص مولر (Igeo) (Muller, 1969)

مقادیر شاخص زمین انباشتدرجه آلودگی
۰>غیر آلوده
۱-۰غیر آلوده تاکمی آلوده
۲-۱کمی آلوده
۳-۲کمی آلوده تا خیلی آلوده
۴-۳خیلی آلوده
۵-۴خیلی آلوده تا شدیداٌ آلوده
۵<شدیداٌ آلوده

 

ریسک اکولوژیکی (Ecological Risk)

می‌توان برای به دست آوردن ریسک اکولوژیکی فلزات سنگین از رابطه زیر استفاده کرد:

Er = Tr × CF

RI = ∑ Er

در این رابطه:

Er = ریسک اکولوژیکی هر عنصر موردمطالعه،

CF = فاکتور آلودگی،

RI = ریسک اکولوژیکی مجموع عناصر را نشان می‌دهد.

هاکانسون (۱۹۸۰) مقدار (Tr) را که شاخص سمی بودن فلزات سنگین نام دارد به ترتیب برای کادمیوم، مس، سرب، کروم اعداد ۳۰، ۵، ۵ و ۲ ارائه نمود. برای تحلیل مقادیر به‌دست‌آمده چهار گروه متفاوت تعریف می‌شود.

جدول ۴٫ محدوده تغییرات RI میزان ریسک اکولوژیکی

میزان ریسک اکولوژیکیمقدار RI
ریسک اکولوژیکی کم< 150 RI
ریسک اکولوژیکی متوسط< 300 RI۱۵۰
ریسک اکولوژیکی قابل‌توجه< 600 RI۳۰۰
ریسک اکولوژیکی خیلی زیاد≥ ۶۰۰ RI
  1. جدول بیماری‌ها و اثرات برخی از فلزات سنگین بر انسان

عنصراثرات حاداثرات مزمننوع مسمومیت
کادمیومالتهاب ریهسرطان ریه

نرم‌استخوانی

پروتئینوری

احتمال آسیب شدید کلیه

مسمومیت کادمیوم
جیوهاسهال

تب

استفراغ

استوماتیت (التهاب دهان)

تهوع

سندروم نفروتیک

لرزش

مسمومیت جیوه
سربانسفالوپاتی

اختلال مغزی

کم‌خونیمسمومیت سرب
کرومخونریزی دستگاه گوارش

خون‌کافت

نارسایی حاد کلیه

فیبروز ریه

سرطان ریه

مسمومیت کروم
آرسنیکآریتمی قلب

پلی‌نوریت

دیابت

هیپرکراتوز

سرطان

مسمومیت آرسنیک
نویسنده :

چه امتیازی می دهید؟
5 / 0
[ 0 رای ]
ارسال نظر شما
انتشار یافته : ۰ در انتظار بررسی : 0
  • نظرات ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط مدیران سایت منتشر خواهد شد.
  • نظراتی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • نظراتی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد.

test