یکشنبه ۳۰ مهر ۱۳۹۶ - Sunday 22 October 2017
کد خبر : 18010
تاریخ انتشار : چهارشنبه ۱۴ تیر ۱۳۹۶ - ۹:۲۶
بازدید: بازدید: 911

مقاله

ساماندهی مشارکت شهروندان در ارتقا فرهنگ ایمنی


۴۷۴-۱۱-۳b
عنصر مشارکت یکی از مسائل بسیار کلیدی در حوزه توسعه و مدیریت شهری می باشد. به طوری که امروزه در کشورهای توسعه یافته به مشارکت از پایین به بالا اهمیت بسزایی می دهند و سعی می کنند

به گزارش پایگاه خبری بهداشت، ایمنی و محیط زیست "بامنا"؛

الهام کاظم زاده آتشگاه

 

دانشجوی کارشناسی ارشد علوم ارتباطات،کارشناس روابط عمومی، روابط عمومی سازمان آتش نشانی و خدمات ایمنی شهرداری تهران، ekatashgah@gmail.com

 

چکیده

عنصر مشارکت یکی از مسائل بسیار کلیدی در حوزه توسعه و مدیریت شهری می باشد. به طوری که امروزه در کشورهای توسعه یافته به مشارکت از پایین به بالا اهمیت بسزایی می دهند و سعی می کنند شهروندان را در اداره امور شهری سهیم کنند. یکی از مسائل فضاهای شهری، مدیریت بحران های ناشی از حوادث     می باشد که از این بین، حوادث مرتبط با آتش سوزی و به طور کلی اقدامات سازمان آتش نشانی از اهمیت ویژه برخوردار است. در واقع در مقاله حاضر سوال محوری این است که چگونه می توان آگاهی شهروندان را در جهت تقویت و ارتقاء فرهنگ ایمنی در رابطه با سازمان آتش نشانی و بروز حوادث آتش سوزی ،تقویت کرد.

روش: بدین منظور در پژوهش حاضر، از روش کیفی و با استفاده از روش فوکوز گروپ سعی شده است با مصاحبه با گروهی از شهروندان به روش کانونی مکانیزم و عوامل موثر بر مشارکت شناسایی و مورد تحلیل قرار گیرد.

یافته ها و نتیجه گیری: اهمیت یافته ها در رابطه با عوامل تاثیر گذار در سازماندهی مشارکت شهروندان جهت تقویت ایمنی شهروندان عبارت است؛ اطلاعات فرد در مورد مشارکت؛ تصور فرد از پیامدهای مشارکت؛ ارزیابی فرد از پیامدهای مشارکت؛ تصور فرد از قضاوت دیگران در مورد مشارکت؛ انگیزه فرد برای برآوردن توقعات دیگران، سوابق فرد در زمینه مشارکت.

 

مقدمه

راهکارهای مشارکت به ویژه مشارکت از پایین به بالا، یکی از عناصر اساسی در توسعه پایدار به معنای مدرن بوده است. به طوری که در بیشتر مواقع ثابت شده است، تمرکز بر رفتار شهروندی و سوق دادن آنها به مشارکت از نسخه قدیمی مشارکت که از بالا به پایین دیکته می شود، موثر تر واقع شده است و به عبارت دیگر می توان گفت نهادینه سازی یک رفتار، به عنوان کنشی فرهنگی در قالب مشارکت می تواند بسیاری از مشکلات پیش روی دولت ها را در زمینه مدیریت شهری و به ویژه مدیریت بحران های شهری را کاهش دهد. در این بین حوادث مرتبط با آتش سوزی و سازمان آتش نشانی از جمله حوادثی هستند که فراوانی وقوع آنها در محیط های شهری ممکن است بیشتر از حوادث دیگر اتفاق بیفتد. لذا این امر نشان دهنده اهمیت والای  جایگاه سازمان آتش نشانی در مدیریت بحران های شهری است.

از طرف دیگر با توجه به افزایش روز افزون جمعیت شهری و فشردگی فضاها و مکان های مسکونی و تجاری و مواردی از این قبیل به نظر می رسد تنها اقدامات سازمان آتش نشانی و یا به عبارت بهتر صرف اقدام از بالا به پایین در زمان وقوع حوادث نتواند به تنهایی به موقع همه حوادث را پوشش دهد و این ممکن است موجب خسارات جبران ناپذیر جانی و مانی نیز گردد. از این رو لزوم سازماندهی مشارکت شهروندان جهت تقویت و ارتقاء فرهنگ ایمنی امری ضروری می نماید. در تعریف فرهنگ معمولا گفته می شود ؛مجموعه باورها، ارزش ها، هنجارها و… که در بطن زندگی اجتماعی نهادینه شده و به رفتار فردی و جمعی فرد جهت می دهد. لذا در بررسی فرهنگ ایمنی در رابطه با آتش نشانی نیز باید این تعریف فرهنگ را در نظر گرفت. بدین صورت که بایستی گفت، ارتقاء فرهنگ ایمنی در واقع، نهادینه سازی ویژگی های این فرهنگ در قالب مشارکت افراد در زندگی خصوصی و عمومی می باشد.  در واقع اقداماتی که می تواند رفتارهای مرتبط با ایمنی را در فرد نهادینه سازد، بایستی در اولویت قرار داد. اقداماتی از قبیل آموزش و انتقال دانش ایمنی در رابطه با سازمان آتش نشانی از جمله اقداماتی است که می تواند موجب تقویت مشارکت و در نتیجه کاهش آسیب های ناشی از حوادث مرتبط با آتش سوزی گردد.

لذا در مقاله حاضر سعی شده است ، به موضوع  سازماندهی مشارکت شهروندان در ارتقاء فرهنگ ایمنی پرداخته شود. در واقع پرسش محوری در مقاله حاضر ،شناسایی عوامل موثر در سازماندهی مشارکت شهروندان در جهت ارتقاء فرهنگ ایمنی می باشد که در این مقاله بدان پاسخ داده شده است.

بحث های مفهومی

مفهوم مشارکت

مشارکت امروزه یکی از شاخص های رهبری و بلوغ سازمانی محسوب می شود. در مطالعات انجام شده در زمینه فرهنگ ایمنی مبتنی بر اطلاعات و دانش، جلب مشارکت مردمی یکی از پارامترهای اصلی ارتقاء فرهنگ ایمنی محسوب می شود. [۱] .

 

مشارکت شهروندی

با توجه به روند تاریخی شکل گیری مفهوم حقوق شهروندی باید گفت: شهروند به کسی گفته می شود که ضمن آگاهی از حقوق خود واجد توانایی انتقال، مباحثه ومشارکت باشد و وظایف خویش درقبال حقوق شهروندی را نیز بشناسد و به انجام برساند ودر حقیقت مفهوم شهروندی : « ناظر بر شان اجتماعی انسان و هویت جمعی اوست و نمایانگر نیازانسان ها به مشارکت و همکاری، احساس مسئولیت نسبت به یکدیگر، تفاهم و همدردی و تلاش برای رفع نیازهای فردی و جمعی یکدیگر دربرهه ای از زمان و مکان که با یکدیگر در یک منطقه جغرافیایی به نام محله، شهر و جامعه ملی و جهانی به سر می برند». [۲]

در الگوی جدید برنامه ریزی و مدیریت شهری جهانی، اجرای پروژه های مشارکت شهری جایگاه خاصی یافته است. اجرای پروژه توسعه شهری یک فعالیت جمعی است ،مبتنی بر « نقش مشارکت شهروندی با الگوهای متفاوت مبتنی بر مشارکت افراد، خانواده ها، گروه ها، سازمان ها، نهاد ها و بخش های عمومی و خصوصی است. اصطلاح تخصصی توسعه پایین به بالا، نیزناظر به نقش مشارکتی مردم است و نقش مشارکتی مردم (افراد، گروه ها، سازمان ها) در فرآیند توسعه از جمله توسعه ایمنی شهری واقعیتی انکارناپذیر است.[۳].

 

آموزش شهروندی و کنش های ایمنی

آموزش شهروندی عمدتا آماده کردن شهروندان به خصوص جوانان برای نقش ها و مسئولیت هایشان به عنوان شهروندان و به ویژه نقشی که آموزش (از طریق یادگیری) در این فرآیند به عهده دارد ؛ را در بر میگیرد. در حال حاضر آموزش شهروندی یک از موضوعات اساسی در بسیاری از کشورها می باشد. از آنجایی که رویکرد های قرن جدید و  ملاحظات فور، فرض بر این دارند که چگونه افراد را برای مواجهه با چالش ها و بلاتکلیفی های زندگی در دنیای به سرعت در حال تغییر آماده کند؛ آموزش شهروندی در اولویت قرار می گیرد.

در این اواخر رویکرد جدیدی در مدارس اسکاتلند صورت گرفته و هدف این رویکرد قرار دادن آموزش و پرورش شهروندی در برنامه های درسی و در زندگی دانش آموزان فراتر از مدرسه به جای تدریس آن به عنوان یک موضوع مجزا می باشد. این یک هدف بنیادی برای آماده کردن افراد برای مشارکت سیاسی، اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و آموزشی می باشد. از این متن به مفهومی کلیدی دست می یابیم؛ به این معنا که هر آموزشی برای اینکه نهادینه شود و در اعماق ذهن افراد جای گیرد، باید از سنین کودکی آموزش داده شود و رسانه ها باید به کمک مربیان آموزشی به این مهم بپردازند. [۱]

یافته ها و نتیجه گیری

به طور کلی یافته های مقاله حاضر نشان می دهد که اقدام ایمنی در جهت نهادینه سازی فرهنگ ایمنی در جهت جلوگیری از آسیب های مربوط به آتش سوزی و پیش گیری از وقوع حادثه، زمانی صورت می گیرد که اولا قصد و نیت برای مشارکت شکل گرفته و انگیزه کافی برای مشارکت را یافته باشد و ثانیا اینکه فرد رعایت نکات ایمنی را به عنوان رفتاری که دارای پیامدهای مثبت و نجات بخش است، پذیرفته باشد.

نمودار فوق را می توان به شرح زیر تفسیر کرد:

اطلاعات فرد در مورد مشارکت ایمنی و ابعاد: در هرفرآیند و اقدامی، مرحله اول دارا بودن دانش و معرفت کافی در مورد فرایندی است که فرد کنشگر در آن به نحوی سهیم می باشد. این بدین معناست که تحریک و ترغیب به اقدام مثبت در زمینه تقویت فرهنگ ایمنی در رابطه با مسائل مربوط به آتش نشانی و حوادث آتش سوزی و نهادینه سازی و ملکه ذهن سازی این کدهای رفتاری در ذهن فرد در وهله اول نیازمند تقویت آگاهی و انتقال دانش ایمنی از طریق مجراهای آموزشی به شهروند می باشد. مادامی که فرد اسلوب و روش های مربوط به مقابله و پیشگیری از حوادث آتش سوزی و به طور کلی اصول اولیه ایمنی و  آتش نشانی را نیاموزد، امکان اینکه بتواند در فرایند مشارکت بتواند به روش صحیحی عمل کند، به حداقل می رسد. به عبارت دیگر فرد نخست باید بداند، آتش نشانی چیست؟ در چه مواقعی آتش نشانی وارد عمل می شود؟ چه مواردی را باید در جهت ایمنی بیشتر رعایت کند؟ و… تا بتوان از طریق انتقال این دانش ، فرهنگ ایمنی را در وی تقویت کرد.

تصور افراد از پیامدهای مشارکت در جهت تقویت فرهنگ ایمنی: هر فرد کنشگر وقتی دست به عملی می زند، انجام موثر و مداوم عمل مذکور، منوط به اطلاع و آگاهی از پیامدهای آن می باشد. آنچنان که از مفهوم فرهنگ ایمنی استنباط می شود، تامین امنیت جانی و مالی و آسایش خاطر در رابطه با حوادث آتش سوزی و آتش نشانی از جمله پیامدهای مثبت می باشد که فرد مشارکت کننده باید از آن آگاهی و اطلاع کافی داشته باشد. هنگامی که فرد بتواند پیامدهای مثبت عمل خود را شناسایی کند، این خود محرکی است برای تداوم عمل و تبدیل کردن آن به رفتار فردی در زندگی اجتماعی.

ارزیابی فرد از پیامدهای مشارکت: همانگونه که در بخش پیامدهای مشارکت ذکر شد، مرحله دیگر بعد از مرحله شناسایی پیامدهای اقدامات ایمنی در رابطه با حوادث آتش سوزی و آتش نشانی، مرحله ارزیابی است. ارزیابی در واقع در اینجا، نوعی سبک  و سنگین کردن پیامد های مشارکت است و نقاط ضعف و قوت و همچنین نقاط مثبت و منفی آن نیز مورد ارزیابی قرار می گیرد.اگر از نظر فرد نتیجه این بود که رعایت نکات ایمنی در رابطه با حوادث آتش سوزی موجب تامین امنیت وی می شود، فرد برای تداوم رفتار ایمنی تلاش دوچندانی می کند و ترغیب می شود که رفتارهای ایمنی مذکور را به رفتار و عادتی صحیح در زندگی تبدیل کند و از این مجرا فرهنگ ایمنی وی تقویت می گردد.

تصور فرد از قضاوت دیگران در مورد مشارکت: انعکاس کنش های فردی دیگران و تصوری که فرد از خود در اذهان دیگران دارد سهم عمده ای در شکل دهی به کنش های اجتماعی فرد دارد. عنصر مشارکت نیز مستثنی از این قاعده نمی باشد. بدین معنا که وقتی فرد با انجام عملی که مشارکت وی را در عرصه زندگی خصوصی و عمومی نشان می دهد بازخورد و تصوری مثبت از خود در ذهن دیگران داشته باشد، به انجام و تداوم آن عمل، اشتیاق بیشتری پیدا خواهد کرد و این در واقع پاداش مثبتی است که فرد آن را حاصل مشارکت خود در عرصه های مختلف زندگی می داند. به همین ترتیب فرد وقتی اعمالی را انجام می دهد که ایمنی خود و خانواده خود را در مواجهه با حوادث آتش سوزی حفظ و تامین می کند، ممکن است تصوری مثبت از خود در ذهن دیگران ایجاد کند و این خود باعث تقویت فرهنگ ایمنی فرد و نهادینه سازی آن می شود.

انگیزه فرد برای آوردن توقعات دیگران: بدون شک یکی از محرک هایی که افراد را برای مشارکت سازنده در عرصه های مختلف زندگی ترغیب می کند، انگیزه ای است که افراد از کمک کردن به دیگران و در واقع برآورده ساختن توقع دیگران دارند. در حوادث غیر مترقبه مانند سیل و زلزله و آتش سوزی، انگیزه ای که فرد را به رعایت نکات ایمنی ترغیب می کند انگیزه ای بشر دوستانه و نوع دوستانه می باشد. تقویت این انگیزه در فرد، خود،  عاملی اساسی در شرکت دادن فرد در اعمال ایمنی می باشد و نهایتا به تقویت و ارتقای فرهنگ ایمنی منجر می شود.

سوابق فرد در زمینه مشارکت: در رابطه با بحث، تصور فرد از پیامدهای مشارکت که در بالا ذکر گردید، سوابق و تجربه زیسته فرد در زمینه مشارکت در رعایت نکات ایمنی موقع حوادث آتش سوزی باعث می شود که فرد تصوری واضح از پیامدهای مشارکت در این زمینه داشته باشد و با نگاه به گذشته و تجارب خود ثبات بیشتری در رعایت نکات ایمنی داشته باشد و در مواقع زیادی هم از کم کاری های گذشته درس عبرت بگیرد و نقاط ضعف خود را شناسایی و رعایت نکات ایمنی مربوط به آتش نشانی را جایگزین رفتارهای ناصحیح و ناآگاهانه کند و از این طریق فرهنگ ایمنی خود را تقویت کند و در نتیجه از آسیب پذیری خود در مقابل حوادث بکاهد.

 

تشکر و قدردانی

با سپاس از شورای عالی سیاستگذاری این همایش که همواره با هدف دست یابی به راهکارهای اساسی در جهت پیشگیری و کاهش حوادث پیش قدم هستند تا سازمان آتش نشانی و کارکنان خدوم و  ایثارگر  آن بتوانند با یاری شهروندان موضوع مهم این همایش را که “عزم ملی برای زندگی ایمن است را رنگ واقعیت ببخشند و امید است با دستاوردهای علمی و تجربی حاصل از این همایش ، شاهد شهری ایمن باشیم.

 

مراجع

 

[۱]. سالاروندیان، فردین و همکاران، ضرورت مدیریت شهری الکترونیک در عصر جهانی شدن، محور اصلی؛ مدیرت شهری و جهانی شدن، ماهنامه اطلاع رسانی آموزش و پژوهش شوراها، شماره ۵۳، (۱۳۸۹).

[۲]. نیرومند، لیلا، همکاران، رسانه ها و روش های نوین مشارکت شهروندی، فصلنامه مطالعات رسانه ای، سال ششم،شماره ۱۲، (۱۳۹۰).

[۳]. رجبی، آزیتا، شیوه های مشارکت شهروندی در فرایندهای توسعه شهری، فصلنامه جغرافیایی آمایش محیط، شماره ۱۲، (۱۳۹۰).

[۴] .اوکلی، پ و همکاران، رهیافت مشارکت در توسعه روستایی، ترجمه: منصور محمود نژاد، انتشارات جهاد دانشگاهی، تهران، (۱۳۷۰).

Paper Formatting and Preparation (Times New Roman Bold 12 pt)

First author1,Second author2, Third author3 (Times New Roman bold 10 pt)

۱First author affiliation, University/Institute; First author Email address (Times New Roman 9 pt)

۲Second author affiliation, University/Institute; Second author Email address (Times New Roman 9 pt)

۳Third author affiliation, University/Institute; third author Email address (Times New Roman 9 pt)

نویسنده :

نمایشگاه cpse نمایشگاه isaf نمایشگاه cpse
چه امتیازی می دهید؟
5 / 0
[ 0 رای ]
ارسال نظر شما
انتشار یافته : ۰ در انتظار بررسی : 0
  • نظرات ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط مدیران سایت منتشر خواهد شد.
  • نظراتی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • نظراتی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد.

سامپاک پایرواجلاس سالانه جوامع ایمن ایراناجلاس سالانه جوامع ایمن ایرانتبليغات تبليغات تبليغات تبليغات
test