جمعه ۶ مرداد ۱۳۹۶ - Friday 28 July 2017
کد خبر : 18104
تاریخ انتشار : پنج شنبه ۲۲ تیر ۱۳۹۶ - ۱۰:۰۰
بازدید: بازدید: 811

مقاله

حادثه انفجار سیلندر هیدروژن


download
به منظور نقل و انتقال آسان و نگهداري گازها معمولاً آنها را در سيلندرهاي فلزي تحت فشارهاي حدود چند اتمسفر تا 200 بار و حتي بيشتر نگهداري مي كنند.

به گزارش پایگاه خبری بهداشت، ایمنی و محیط زیست "بامنا"؛

ناصررهبر- کارشناس ارشد شیمی مدیر مطالعات معاونت پیشگیری

E-mail: nsr.rahbar@gmail.com

 

۱- مقدمه  :

به منظور نقل و انتقال آسان و نگهداری گازها معمولاً آنها را در سیلندرهای فلزی تحت فشارهای حدود چند اتمسفر تا ۲۰۰ بار و حتی بیشتر نگهداری می کنند. آلیاژ فولاد از جمله فلزاتی است که در سیلندرها بیش تر مورد استفاده قرار گرفته و در سالهای اخیر انواع کامپوزیت جایگزین آن شده است.

استفاده ناصحیح از سیلندرهای گاز همواره مخاطراتی برای مصرف کنندگان به همراه دارد که یکی از آنها انفجار سیلندر می باشد،که هرچند گاهی در گوشه و کنار شهر و کشورمان مان شاهد آن هستیم .

یکی از این موارد انفجار سیلندر هیدروژن در دانشگاه تربیت مدرس و فوت یک دانشجو می باشد. این دانشگاه با تصمیم ستاد انقلاب فرهنگی در سال ۱۳۶۰ مبنی بر تربیت مدرسان مجرب دانشگاهی در تقاطع اتوبان چمران و جلال آل احمد تاسیس شد. این دانشگاه دارای هفت دانشکده شامل فنی و مهندسی ، علوم پایه ، علوم پزشکی ، علوم انسانی،کشاورزی، هنر، منابع طبیعی و علوم دریایی می باشد.

۲- مخاطرات سیلندر هیدروژن :

مخاطرات و حوادثی که ممکن است در حین کار با گازهای تحت فشار روی دهد به شرح زیر است :

۱- حوادث معمولی که در حین حمل اشیای سنگین می تواند روی دهد.

۲- حوادث مربوط به فشار یا انرژی ذخیره شده در گازها.

۳- حوادث ناشی از برخی خواص اختصاصی گازها که می تواند مواردی نظیر آتش زایی، سمی بودن یا اکسیده شدن و غیره باشد.

اگر سیلندر منفجر شود صدماتی را می تواند به همراه داشته باشد که به دلیل قطعات پریده بر اثر انفجار یا فشار زیاد گاز می باشد. هر قدر گاز بیشتر متراکم شده باشد.میزان انرژی ذخیره شده هم بیشتر است. این مخاطره معمولاً با گازهای متراکم تحت فشار به وجود می آیند و اگر درجه حرارت بر اثر گرم کردن سیلندر بالا رود، بر میزان صدمات ناشی از آنها افزوده خواهد شد.

۵۰

۵۱

۳- سیلندر حادثه دیده:

سیلندر حادثه دیده با ظرفیت اسمی ۱۰ لیتر بوده است و جنس سیلندر آلیاژ فولاد بوده است .

گاز داخل سیلندر ،  هیدروژن بوده که معمولاً توسط شرکت های واریان و روهام گاز با خلوس ۹۹/۹۹ در صد شارژ می شده است . گاز هیدروژن مصرفی برای آزمایشگاه های شیمی و فیزیک به عنوان سوخت در باطریهای سوختنی و به عنوان یک آشکار ساز در FID  دستگاه گاز کروماتوگرافی(GC  ) مورد استفاده قرار می گیرد . فشار سیلندر هیدروژن ۲۰ بار بوده است .

هیدروژن کوچکترین و سریعترین گاز قابل اشتعال میباشد . نقطه ذوب ۲۵۶- درجه سانتیگراد و نقطه جوش ۲۵۳- درجه سانتیگراد دارد . حدود اشتعال آن ۴ الی ۷۵ درصد است . گاز نیتروژن به شدت و سرعت قابل اشتعال بوده و در هنگام سوختن شعله آن بدون رنگ می باشد . اگر ایمنی حمل و نگهداری این گاز رعایت شود میتواند به عنوان سوخت خودرو استفاده شود.

 

 

۵۲

۵۳

۴- مکان حادثه دیده :

۴-۱- ساختمان و ساختار سازه:

آزمایشگاه سانحه دیده در بلوک ۳ دانشگاه علوم پایه ، طبقه سوم ، یال شرقی و دومین آزمایشگاه سمت جنوب راهرو مربوطه واقع شده است .ابعاد اطاق محل حادثه ۴*۴ متر و مساحت آن حدود ۱۶ متر می باشد .

سازه ساختمان فلزی و سقفهای دارای بتون آرمه بوده که به صورت کامپوزیت با تیر های فلزی لانه زنبوری اجرا گردیده است

فرش کف آزمایشگاه از جنس سنگ و دیوار ها کاشی شده بوده است . اطاق دارای سقف کاذب با استفاده از رابیتس و گچ اندود و سفید کاری می باشد که در اثر انفجار در قسمت بالای محل انفجار یک فرو رفتگی و سوراخ ایجاد شده است .  باتوجه به انفجار سیلندر در ضلع شمال اطاق ، زاویه (گوشه ) دیوار در قسمت شمال شرقی و شمالی ، دچار ترک شده است . همچنین دیوار اطاق شرقی نیز دچار ترک های بزرگی شده است . درب ورودی به طور کامل کنده شده و با توجه به مسیر حرکت موج انفجار در راهرو شیشه برخی اطاقها شکسته و برخی دیوارها دچار ترک جزئی شده است .

۵۴

۴-۲- چیدمان تجهیزات در آزمایشگاه :

مطابق کروکی پیوست ،‌در قسمت غربی اطاق یک میز فلزی ممتد و کمد چوبی قرار داشته و در قسمت بالای آن کابینت فلزی با دربهای فلزی – شیشه ای قرار  داشت که روی میزها تجهیزات و کامپیوتر چیده شده بود . در داخل کابینت نیز مواد شیمیایی و لوازم آزمایشگاهی قرار داشته و کمد نیز جهت نگهداری پوشه ها و چند کتاب و زونکن مورد استفاده قرار  می گرفته است.

در قسمت جنوبی اطاق که سرتاسر آن از ارتفاع ۵/۱ متر به بالا پنجره شیشه ای مشرف به حیاط قرار داشته بود ،‌یک میز فلزی بزرگ قرار داشته که چند دستگاه روی آن چیدمان شده بود .و در ضلع جنوب شرقی و جنوب غربی چند سیلندر ایستاده ۵۰ کیلویی قرار داشته که در اثر موج انفجار هیچگونه آسیبی ندیده بود . در قسمت غربی دستگاه oven  و هود قرار داشته و پس از آن یک میز سر تا سری فلزی که روی آن دو دستگاه SFE  و LJPLC و در زیر آن کمپرسور هوا قرار داشته است

در ضلع شمالی نیز تابلو برق و یک میز فلزی کوچک و یخچال قرار داشته است .

در وسط نیز یک میز فلزی با ارتفاع ۵/۱ متر  قرار داشته که دستگاه GC و یک عدد کامپیوتر بر روی آن قرار داشته است .

مرحوم خلیلی در حال باز کردن رگلاتور از سیلندر هیدروژن در قسمت بین میز وسط و دیوار شمالی بوده اند که در جلو ایشان به سمت شمال خانم فهمیه کمرئی روی صندلی نشسته بودند و در اثر انفجار به سمت دیوار پرتاب شده و دچار جراحت های زیاد در ناحیه سر و صورت شده و تا چند روز قادر به دیدن نبودند .

۵۵

 

۵۶

۴-۳- مشخصات دستگاه ها :

۱- دستگاه GC : در این دستگاه ،‌ماده به مقدار کم در حلال آن حل شده و با سرنگ بسیار نازک در Cell ورودی تزریق می شود و توسط گاز حمل کننده نیتروژن داخل ستون Pack (که لوله موئین مسی بوده و جندین متر طول دارد) حمل شده تا به خروجی برسد . در این خروجی نیتروژن با هوا در حال سوختن بوده و ماده نیز می سوزد . در صفحه کامپیوتر ، دمای محل ورود ، ستون Pack  و خروجی تنظیم شده و ابتدا پیک  حلال و سپس پیک های اجزاء موجود در نمونه در صفحه کامپیوتر ظاهر می شود و وضعیت خلوص ماده مورد نظر شیمیدان را مشخص می نماید . پس از پایان کار دماها را کاهش داده ،‌دستگاه را خنک نموده و خاموش می نمائیم . با توجه به مصرف بسیار کم هیدروژن ،‌ هوا و نیتروژن ،‌این سه سیلندر پس از نصب و اتصال با دستگاه GC و گازبندی کردن ،‌تا مدتها که حتی بیش از یک سال طول می کشد ،‌ سیستم گاز بندی شده و تغییر وضعیت نمی دهد و با توجه به اتصال سیلندرها به دستگاه از طریق یک لوله موئین بلند مسی ،‌ هیچگونه حادثه ای تاکنون گزارش نشده است .

دستگاه GCحادثه دیده از نوع Hewelet Packard مدل ۵۸۹۰  سری دوم بوده است . این دستگاه ساخت کشور آمریکا بوده و از سال ۱۳۷۱ در دانشگاه نصب و مورد بهره برداری قرار گرفته و در سال ۱۳۸۲ به ساختمان جدید دانشکده علوم پایه منتقل و در آزمایشگاه نصب گردید . طبق اظهار مسئولان ، دستگاه مورد نظر بسیار خوب بوده و هیچگاه دچار اشکالات جدی نشده است .

در روز دوشنبه مورخ ۲۵/۱۰/۸۵ به علت اتمام هیدروژن ( سیلندر ) دستگاه GC ،‌یک کپسول ۱۰ لیتری هیدروژن با فشار ۲۰ بار با هماهنگی ، از آزمایشگاه دیگر امانت گرفته شده و در روز بعد توسط محوم خلیلی به دستگاه GC اتصال یافته و کنترل عملکرد می شود . در روز حادثه یک کپسول ۵۰ لیتری هیدروژن خریداری و تحویل آزمایشگاه می شود و مرحوم قصد جا به جایی سیلندرها و بازگشت دادن سیلندر امانتی ۱۰ لیتری هیدروژن را داشته اند ‌،که مشغول باز کردن رگلاتور از سیلندر ۱۰ لیتری هیدروژن شده که منجر به انفجار و کشته شدن ایشان می شود . و در اثر انفجار حتی سیلندر ۵۰ لیتری هیدروژن نیز آسیب ندیده است . شرایط حادثه نشان میدهد که انفجار سیلندر ربطی به دستگاه GC نداشته و در زمان حادثه سیلندر کاملا ً از دستگاه جدا بوده است .

دستگاه های دیگر تخریب شده شامل IJPLC ، SFE، ژنراتور هیدروژن ،‌ کمپرسور هوا ،‌ سه دستگاه کامپیوتر پنتیوم ۴ ،‌ یک دستگاه ترازو ،‌ یک دستگاه آون ( Oven) ، میکروویو ،‌ یک دستگاه سیرکولاتور یخچال دار ،‌ یک دستگاه انتگراتور و تعدادی لوازم شیشه ای بوده است.

۵۷

۵۸

۴-۴- تردد عادی دانشجویان  به آزمایشگاه :

تردد دانشجویان رشته شیمی به آزمایشگاه بدون محدودیت بوده و دانشجویان آزمایشگاه های دیگر با هماهنگی اساتید راهنما اجازه تردد در آزمایشگاه را دارند و در ساعات غیر اداری روزهای تعطیل بنا به تقاضای دانشجویان و تایید استاد راهنما و مجوز دانشکده به حراست معرفی و با تایید حراست حق استفاده از آزمایشگاه را دارند .

 

۵-گزارش حادثه :

۵-۱- وقوع حادثه :

در ساعت حدود ۲۰۲۰ روز چهارشنبه مورخه ۲۷/۱۰/۸۵ حادثه روی می دهد . پس از ۱۵ دقیقه به ستاد فرماندهی سازمان آتش نشانی تهران اطلاع داده می شود  در دانشگاه تربیت مدرس – دانشکده علوم پایه – طبقه چهارم – آزمایشگاه شیمی تجزیه سیلندر هیدروژن دستگاه GC منفجر شده و باعث فوت یک نفر و مجروح شدن یک خانم شده است . بلا فاصله نیروی ایستگاه ۱۰ آتش نشانی در ساعت ۲۰۳۷ اعزام و در ساعت ۲۰۴۲ به محل می رسد و اقدام به تحویل مجروح به اورژانس می نماید . سپس جسد مرحوم را از اطاق خارج نموده و با خروج سیلندرها و مواد شیمیایی موجود در آزمایشگاه اقدام به ایمنی سازی می نمایند . مرحوم محمود خلیلی ۲۸ ساله و دانشجوی دکتری شیمی تجزیه بوده و در حال اتمام پروژه دکتری بوده اند . ایشان از افراد متخصص در زمینه دستگاه های GC بوده و اکثر دستگاه های GC دانشگاه را تعمیر و راه اندازی مینموده اند . در زمان حادثه ایشان در حال باز کردن رگلاتور از سیلندر ۱۰ لیتری هیدروژن بوسیله یک آچار فرانسه بوده اند . خانم فهیمه کمرئی ۲۷ ساله فارغ التحصیل کارشناسی ارشد شیمی بوده اند که به جهت دریافت یک مقاله با هماهنگی استاد راهنما – دکتر یمینی –  به آزمایشگاه شیمی مراجعه کرده بودند و داخل اطاق روی یک صندلی در ضلع شمالی اطاق نشسته و در حال گفتگو با مرحوم خلیلی بوده اند که در اثر انفجار به سمت دیوار پرتاب شده و بیهوش می شوند .

۵-۲- افراد حاضر در محل حادثه :

پس از وقوع حادثه نگهبانان طبقه هم کف به محل حادثه مراجعه نموده و اقدام به تماس با مدیران دانشگاه و اورژانس مینمایند و پس از ۱۵ دقیقه با آتش نشانی تهران تماس حاصل مینمایند .

از طرف سازمان آتش نشانی تهران پرسنل ایستگاه ۱۰ کد ۶ مدیر محترم منطقه ۴ عملیات (آقای صادقی) کد ۴۴ کارشناس ارشد بررسی علت منطقه ۴ (آقای زحمتی) ،‌ افسر آماده منطقه ۴ و فیلم بردار سازمان (آقای شیخی) در محل حادثه حاضر می شوند .

نیروی انتظامی کلانتری ۱۲۵ یوسف آباد ،‌سرهنگ غلام عباس رحیمی در محل حاضر شدند . از طرف دانشگاه ،‌ نیروی حراست دانشکده علوم پایه ، مدیر حراست دانشگاه (آقای امیدی ) ،‌ریاست دانشگاه ( دکتر دانشجو ) معاون آموزشی دانشگاه (دکتر خواجه ) ، ‌معاون پژوهشی دانشگاه (دکتر فتح الهی ) ، ‌مدیر گروه شیمی ( دکتر علیزاده )،‌ مسئول آزمایشگاه شیمی تجزیه (دکتر یمینی ) در محل حاضر و پس از ایمن سازی ، ‌اطاق توسط نیروی انتظامی و قاضی کشیک پلمپ گردید .

۶- اظهارات شاهدان :

۶-۱- اظهارات مصدوم :

تنها شاهد هنگام حادثه خانم فهیمه کمرئی بوده اند که از ناحیه سر و صورت به شدت مجروح شده و به بیمارستان انتقال یافتند . ایشان اظهار داشتند پس از پایان کار اداری ،‌جهت دریافت مقاله با هماهنگی استاد راهنمای ایشان (دکتر یمینی)که مسئول آزمایشگاه حادثه دیده نیز بوده اند ، ‌به آزمایشگاه مراجعه مینمایند که درب آزمایشگاه در ساعت ۱۹۴۰ بسته بوده است . پس از اندکی صبر ، آقای خلیلی ( مرحوم ) در ساعت حدود ۲۰۱۰ مراجعه نموده و پس از باز کردن درب آزمایشگاه هر دو به داخل آزمایشگاه می روند . خانم کمرئی روی صندلی نشسته و آقای خلیلی مرحوم مشغول باز کردن سیلندر از دستگاه GC و سپس رگلاتور از سیلندر ۱۰ لیتری هیدروژن بوسیله آچار فرانسه می شوند که در حین باز کردن و صحبت با ایشان ، ناگهان سیلندر منفجر شده ،‌آقای خلیلی به شدت آسیب دیده و همان لحظه مرحوم شده و خانم کمرئی به سمت دیوار پرتاب و بیهوش می شوند . و شواهد فیزیکی موجود در اطاق صحت این اظهار را تایید می نماید .

۶-۲- اظهارات مسئول آزمایشگاه :

آقای دکتر یمینی مسئول آزمایشگاه حادثه دیده اظهار داشتند آقای محمود خلیلی دانشجوی دکتری منضبط و خلاق بودند که در زمینه دستگاه GC تخصص و مهارت بسیار خوبی داشتند . چند روز قبل از آزمایشگاه دیگر سیلندر ۱۰ لیتری هیدروژن به امانت گرفته و اقدام به سرویس و نصب بر روی دستگاه GC می نمایند . در روز حادثه با توجه به تحویل سیلندر ۵۰ لیتری هیدروژن آزمایشگاه مرحوم قصد تعویض سیلندر و عودت سیلندر ۱۰ لیتری هیدروژن را داشته اند .

همچنین در گذشته چندین با انفجار خفیف گاز های پخش شده هیدروژن در آزمایشگاه ها داشته ایم که هیچگونه خسارتی به همراه نداشته است .

۷- خسارتهای ایجاد شده :

۷-۱- خسارتهای جانی :

۱- فوت مرحوم محمود خلیلی ، ۲۸ ساله ،‌ دانشجوی خبره دکتری شیمی تجزیه

۲- مصدومیت شدید خانم فهیمه کمرئی ، فارغ التحصیل کارشناسی ارشد شیمی

۷-۲- خسارتهای مالی:

۱- تخریب بخش هایی از سنگ فرش کف آزمایشگاه به همراه ایزولاسیون کف ،‌قسمتهایی از کاشی کاری و اندود گچ و سفید کاری روی دیوارها ،‌ بخش عمده ای از سقف کاذب رابیتسی .

۲- ترک برداشتن دیوارها و اندود گچ و سفید کاری روی دیوارهای راهرو در چندین نقطه و از بین رفتن یک دستی و یکنو اختی بدنه که مستلزم نقاشی مجدد کل راهرو می باشد .

۳- تخریب سنگ بدنه راهرو آزمایشگاه در قسمتهایی که نزدیک به محل حادثه بوده است .

۴- شکستن درب ورودی و ۱۴ لنگه درب چوبی آزمایشگاه های مجاور در مسیر حرکت موج انفجار .

۵- شکستن کلیه شیشه های اطاق و اکثریت شیشه های بالای درب آزمایشگاه های مجاور در مسیر حرکت موج انفجار .

۶- تخریب پنجره های آلومینیومی آزمایشگاه بطور کامل به همراه قسمتهای ورق کوبی شده در نما و هره چینی آجر نما .

۷- تخریب چراغهای مهتابی منصوبه در سقف و تابلو برق آزمایشگاه .

۸- ترکیدگی لوله آب موجود در آزمایشگاه و دریچه های کانالهای هواساز .

۹- تخریب کامل دستگاه ها و کامپیوتر و لوازم موجود در آزمایشگاه که فهرست آن در بخش ۴ -۳ آمده است .

۱۰- مواد شیمیایی موجود در آزمایشگاه .

۷-۳-خسارتهای غیر مستقیم :

۱- تعطیلی آزمایشگاه برای چندین ماه .

۲- اندوه ،‌تاثر و تالم ایجاد شده در اساتید ،‌دانشجویان و خانواده ها .

۳- هزینه حضور نیروهای امدادی و انتظامی ،‌ جلسات کارشناسی انجام شده و پی گیری های اداری لازم .

۴- هزینه های درمان خانم کمرئی .

۵- فقدان متخصصی (مرحوم ) که هزینه های کلانی جهت رسیدن به این درجه از تخصص برای وی هزینه شده بود .

۶- هزینه های جنبی مراسم ترفین .

 

۸- مهمترین نکات تحقیق :

۱- در بررسی این حادثه مشخص شد متاسفانه علت حادثه عدم آشنایی و عدم رعایت اصول ایمنی بوده است . در کشور عامل بسیاری از حوادث کوچک و بزرگ به علت عدم توسعه علوم ایمنی و عدم توجه و هزینه گزاری مدیران دولتی و خصوصی برای گسترش ،‌توسعه و کاربرد علوم ایمنی در همه بخشهای صنعت و زندگی می باشد. که امید است این حوادث باعث هوشیاری بیشتر همه ما شود.

۲- پس از وقوع حادثه و حضور پرسنل حراست دانشکده علوم پایه ،‌ با تاخیر ۱۵ دقیقه ای به سازمان آتش نشانی تهران اطلاع داده می شود .

۳- پرسنل عملیاتی سازمان آتش نشانی پس از حضور در محل حادثه ،‌ با کمبود اطلاعات در زمینه ایمن سازی آزمایشگاه شیمی و سیلندرها مواجه بودند .

۴- متاسفانه به علل مختلف ،‌اطلاعات به طور کامل و همه جانبه در زمان کوتاه جمع آوری نشد .

۵- عکس و فیلم مناسب از محل حادثه و حادثه دیدگان در اختیار کارشناس بررسی علل قرار نگرفت .

۹- در آیینه مطبوعات  :

انفجار مهیب گاز هیدروژن در آزمایشگاه دانشگاه تربیت مدرس در حوالی پل گیشا منجر به مرگ یک نفر و جراحت شدید یک نفر دیگر شد.

به گزارش روابط عمومی آتش نشانی تهران ، وقوع این انفجار در ساعت ۲۰ و ۳۷ دقیقه دیشب از طریق تلفن ۱۲۵ به اطلاع سازمان آتش نشانی اعلام شد که بلافاصله نیروهای ایستگاه ۱۰ این سازمان به محل حادثه اعزام شدند.

محمد رضا تنها فرمانده نیروهای آتش نشانی اعزامی در مورد این حادثه گفت :

شب گذشته دو نفر بنام های دکتر محمد رضا – خ (۲۸ ساله ) و خانم فهیمه – ک (۲۷ ساله ) در آزمایشگاه دانشگاه تربیت مدرس در حال آزمایش بودند که ناگهان سیلندرحاوی گاز هیدروژن با صدای مهیبی منفجر شد .

وی افزود : بر اثر این حادثه دکتر محمد رضا – خ بطرز فجیعی جان خود را از دست داده و دستیار وی ( فهیمه – ک ) نیز  بشدت دچار مصدومیت شد که سریعا به بیمارستان انتقال یافت . همچنین انفجار

باعث متلاشی شدن تجهیزات و لوازم موجود در آزمایشگاه شد.

لازم بذکر است که علت بروزاین انفجارتوسط کارشناسان ذیربط در دست بررسی است .

 

 

تهیه و تدوین  :  ناصر رهبر

نویسنده :

نمایشگاه cpse نمایشگاه isaf نمایشگاه cpse
چه امتیازی می دهید؟
5 / 0
[ 0 رای ]
ارسال نظر شما
انتشار یافته : ۰ در انتظار بررسی : 0
  • نظرات ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط مدیران سایت منتشر خواهد شد.
  • نظراتی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • نظراتی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد.

ساملباس کار خادمچهارمین کنفرانس جامع مدیریت بحران و HSEتبليغات تبليغات تبليغات تبليغات تبليغات
test