سه شنبه ۳۱ فروردین ۱۴۰۰ - Tuesday 20 April 2021
کد خبر : 32667
تاریخ انتشار : چهارشنبه 24 فوریه 2021 - 10:01
بازدید: -

مقاله تخصصی:

بررسی توان مدیریت اخبار مرتبط با بحران و کنترل ابعاد تاثیرگذاری آن در جامعه در سازمان های آتش نشانی


این مقاله با بررسی توان مدیریت اخبار مرتبط با بحران و ابعاد تاثیرگذاری آن در جامعه توسط سازمان آتش نشانی به عنوان یکی از زیرمجموعه های مدیریت بحران نشان می دهد که تا چه میزان این سازمان ها توان مدیریت و ارتباط با رسانه ها و همچنین برقراری ارتباط صحیح در راستای انتشار اطلاعات را دارند و نحوه انتشار اخبار در حوادث چه تاثیرگذاری در جامعه دارد.

به گزارش پایگاه خبری بهداشت، ایمنی و محیط زیست "بامنا"؛

چکیده

علم مدیریت بحران که امروزه در کشورهای مختلف در مرکز توجه قرار گرفته است شامل موارد بسیار زیادی است که یکی از آنها توجه به نحوه عملکرد رسانه ها در زمان وقوع بحران است. سازمان های مدیریت بحران بایستی به این موضوع توجه کنند که در صورت انتشار اطلاعات سریع و صحیح و به موقع به رسانه‌ها می‌توانند از بروز شایعه جلوگیری کرده و محیط متشنج بحران زده را کنترل کنند. از سوی دیگر گسترش و استقبال از شبکه های اجتماعی در یک دهه اخیر باعث شده است تا مردم با استفاده از تلفن های همراه خود در کمترین زمان ممکن اطلاعات خود را منتشر و اطلاعات انتشار یافته را دریافت کنند به همین دلیل ضرورت دارد تا مدیریت سازمانهای بحران مدار به نحوه انتشار و مطالب توجه ویژه نشان دهند.

این مقاله با بررسی توان مدیریت اخبار مرتبط با بحران و ابعاد تاثیرگذاری آن در جامعه توسط سازمان آتش نشانی به عنوان یکی از زیرمجموعه های مدیریت بحران نشان می دهد که تا چه میزان این سازمان ها توان مدیریت و ارتباط با رسانه ها و همچنین برقراری ارتباط صحیح در راستای انتشار اطلاعات را دارند و نحوه انتشار اخبار در حوادث چه تاثیرگذاری در جامعه دارد.

بیان مسئله

به یک رخداد در صورتی واژه بحران اطلاق می شود که در آن یک سیستم یا بخش‌هایی از آن مختلف یا تهدید به اختلال شده و تغییرات ناگهانی یا مخرب در یک یا چند متغیر سیستمی اساسی برای مثال تغییر ناگهانی در قدرت بازدارندگی یک ابرقدرت در برابر ابرقدرت دیگر باعث بی ثباتی کل سیستم می شود (هرمان، ۱۹۷۲[۱]، نقل شده در حسینی، ۱۳۸۵). در زمان وقوع بحران وجه مشترک فعالیت مراکز مدیریت بحران، همچون سازمان آتش نشانی، اورژانس، هلال احمر، نیروی انتظامی و … آن است که بخش های عملیاتی آن در زمان وقوع بحران های طبیعی و یا انسانی شروع به فعالیت کرده و تلاش می‌کنند تا شرایط ناپایدار را کنترل و از گسترش آن جلوگیری کنند. بحران ها منابع قابل توجه اخبار هستند. بر اساس تحلیل های تجربی صورت گرفته بیش از ۲۵ درصد تمامی خبر های رسانه ای مربوط به بحران‌های طبیعی، سیاسی، فناورانه و غیره هستند (گانس[۲]، ۱۹۷۹، نقل شده در روشندل اربطانی، صلواتیان، ۱۳۸۹). پوشش رسانه‌ای بحران ها به طور معمول برای رسانه‌های جمعی امکان جلب توجه مخاطبانشان را از طریق تصاویر جذاب و متنوع و داستانهای مهیج ای که در متن این بحران‌ها وجود دارد ایجاد می کند (اپستین[۳]، ۱۹۷۳، نقل شده در روشندل اربطانی، صلواتیان، ۱۳۸۹). پوشش بحران ها از سوی رسانه ها انتخابی است و آنها گرایش دارند که بر اساس نوع بحران و عوامل شخصی بر الویت های متفاوتی تاکید کنند (بیرکلند[۴] ۱۹۹۷، نقل شده در روشندل اربطانی، صلواتیان، ۱۳۸۹). رسانه ها در زندگی امروز انسان نقش تأثیرگذار و غیرقابل انکار دارند. نقشی که کمتر فرد منصفی می تواند آن را منکر شود. رسانه ها در فضاسازی آگاهی بخشی اطلاع‌رسانی آموزش توانمند سازی و در یک کلام ارتقا و رشد جامعه و حتی فرد تاثیر خواهند داشت (صلواتیان، روشندل اربطانی، ۱۳۹۰). با توجه به گسترش اینترنت و استقبال از شبکه های اجتماعی به دلیل راحتی در دسترسی به آنها، می‌توان شبکه‌های اجتماعی را یکی از تاثیر گذارترین رسانه ها در زمان وقوع بحران دانست. چرا که افراد به راحتی با در دست داشتن تلفن همراه خود و باز کردن اپلیکیشن شبکه اجتماعی می توانند به خدمات گسترده این رسانه ها دسترسی پیدا کنند و همچنین بطور سریع و مداوم اطلاعات خود را نیز با دیگر افراد به اشتراک بگذارند.

روش پژوهش

روش این پژوهش به روش کیفی می باشد. جامعه آماری تحقیق شامل متخصصین ارتباطات و روابط عمومی با سابقه و تجربه فعالیت در حوزه مدیریت بحران و سازمان های بحران مدار به روش نمونه گیری هدفمند تا رسیدن به سطح اشباع نظری انتخاب شده اند. در این مطالعه با توجه به اشباع داده ها و تنوع نمونه ها ۸ شرکت کننده وارد مصاحبه شده اند. ابزار پژوهش، مصاحبه نیمه ساختاریافته عمیق بوده و داده‌های حاصل از آنها با استفاده از روش هفت مرحله کلایزی  تحلیل و مقوله‌بندی شده‌اند.

جدول شماره ۱- یافته های تحقیق بصورت جدول دسته بندی شده مقولات، تم و ابعاد

مقولات جزیی مقولات کلی تم ابعاد
اهمیت روابط عمومی به علت تاثیرگذاری طولانی مدت بر جامعه

شایعه منجر به برهم زدن نظم عمومی و التهاب در جامعه

تاثیر زیاد شایعه برروی شرایط روحی جامعه نسبت به خبر

اختلال در افکار عمومی از طریق شایعات پیرامون حادثه

تاثیرات مثبت و منفی اخبار حوادث

مدیریت اخبار موجب افزایش سواد عمومی و کاهش رفتارهای هیجانی

ارائه اطلاعات درست به جهت افزایش همکاری مردم

افکار عمومی

 

همگرایی ملی

 

 

 

 

 

تاثیرات عاطفی

 

 

 

 

 

کنترل افکار عمومی در جامعه در شرایط بحران

نگاه منفی جامعه به سانسور خبری

تاثیر مخرب اخبار نادرست بر روی افکار عمومی

عدم اعتماد به افراد دارای مسئولیت

حادثه هرقدر عمیق تر و بزرگتر، تاثیر بر افکار عمومی بیشتر

 

اعتماد سازی

انتشار سریع و صحیح خبر جهت ارضای نیاز خبری جامعه

استفاده از سخنگو به عنوان کاتالیزور و منتشر کننده خبر و حضور تیم روابط عمومی در بحران

جلوگیری از انتشار اخبار متناقض از طریق اطلاع رسانی از یک مرکز واحد

سانسور خبری توسط سازمان ها در راستای کنترل شرایط

عدم انتشار برخی اخبار ناگوار به دلیل شرایط جامعه

مخفی نگه داشتن اطلاعات در پیشبرد عملیات در یک حادثه

 

مدیریت اخبار

برجسته سازی الویت های فکری تاثیرات شناختی
شناسایی و ارتباط با  افراد در رسانه های مختلف پیش از وقوع بحران

ضرورت تعامل با رسانه ها و انتشار خبر اولیه از سمت یک مرکز واحد مدیریتی

جلوگیری از انتشار اخبار بدون ذکرمنبع

حضور رسانه ها در حادثه تحت نظارت فرماندهی عملیاتی و دریافت و انتشار اخبار

ورود کنترل شده رسانه ها به حوزه اطلاع رسانی در حادثه

استفاده از ظرفیت رسانه ها وحضور رسانه ها تحت نظارت سیستم مرکزی مدیریت بحران

 

تعامل با رسانه ها

رویکرد اطلاع رسانی شفاف، صادقانه و سریع

انتشار عملکرد تیم های عملیاتی

ارائه خدمات مناسب

توانایی و تسلط فرماندهی عملیات در بحران ها

اعتبار سازمانی / سرمایه اجتماعی شکل گیری نگرش های جدید
آموزش سواد رسانه به شهروندان پیش از وقوع بحران

آموزش به شهروند پیش از بحران

فرهنگ سازی

 

تغییر در نگرش تاثیرات رفتاری
رصد اخبار و شایعه های منتشر شده در فضای مجازی و واکنش به اخبار نادرست

توجه به خطوط فکری و حرفه ای منتشر کننده های اخبار نادرست و شایعه ها

جلوگیری از سردرگمی مردم

جلوگیری از انتشار اخبار کذب و یا ملتهب کننده

سواد رسانه آموزش
حضور شهروندان در محل حادثه جهت پوشش خبر

استفاده از فضای مجازی برای انتشار اخبار شهروند خبرنگار

سرعت بالای اطلاع رسانی از شبکه های اجتماعی

جذابیت شایعه ها و ابهام موجود در اخبار حادثه

حضور مردم در محل حادثه و مخابره خبر

شهروند خبرنگار

رسانه های غیر رسمی

کنش های عمومی و آشکار

تحلیل یافته های تحقیق و نتیجه گیری

دستاورد این مقاله می تواند به مدیران سازمان های بحران مدار کمک نماید تا با نگاهی دقیق‌تر به نحوه اطلاع رسانی و انتشار اخبار خود در رسانه ها در جهت کنترل تشنج های اجتماعی ناشی از وقوع یک بحران اقدام کنند.

براساس نظریه وابستگی پیام‌های رسانه‌های جمعی توان بالقوه ای در دستیابی به طیفی گسترده از “تاثیرات شناختی، عاطفی و رفتاری” دارند. به گونه ای که این نظام رسانه‌ای کلیه کارکردهای خاص اطلاع رسانی را در خود جای داده است. در زمان هایی که نیاز افراد برای دستیابی به اطلاعات افزایش پیدا می کند و به نوعی عطش اطلاعاتی ایجاد می شود، پیام از سمت رسانه های جمعی، توان تاثیرگذاری بیش از پیش پیدا می کنند. ما اگر خود را به جای مردم حادثه دیده در یک بحران و یا افراد تشنه دستیابی به رخدادها و حوادث درون یک بحران بزرگ قرار دهیم متوجه خواهیم شد که هر وسیله و هر فرد برای ما یک رسانه است. رسانه ای که اخبار مورد نیاز خود را از آن دریافت می کنیم و با توجه به ماهیت از هم گسیخته درون هر بحران، امکان برنامه ریزی صحیحی در لحظه برای اطلاع رسانی وجود ندارد. بازار داغ شایعه، ذهن مخاطبانی که امروزه به راحتی به وسیله تلفن های همراه خود در هر زمان و مکان از اخبار مطلع می شوند وآن را بازنشر می کنند را مورد هدف اخبار نادرست قرار می دهد.

براساس نتایج بدست آمده از سوی متخصصین فعال در حوزه اطلاع رسانی در سازمان های آتش نشانی، نشان دهنده این امر است که این افراد به تاثیرات شناختی، عاطفی و رفتاری در میان دریافت کنندگان پیام توجه ویژه دارند و براساس مقولات جزیی به دست آمده در مصاحبه نشان می دهد که این افراد می دانند که چگونه باید بر عواطف عامه مردم تاثیرگذاشته و بر اساس اهداف خود نظیر همگرایی ملی و ایجاد وحدت در میان مردم و همچنین برجسته سازی الویت های فکری که می تواند در کنترل بحران و همسو سازی افکار عمومی و جلب اعتماد موثر که از جمله ارکان مهم مدیریت بحران می باشدگام بردارند.

مصاحبه شوندگان در این خصوص به برخی راهکارها همچون اهمیت روابط عمومی به علت تاثیرگذاری طولانی مدت بر جامعه، تاثیر زیاد شایعه برروی شرایط روحی جامعه نسبت به خبر، مدیریت اخبار در راستای کاهش رفتارهای هیجانی، ارائه اطلاعات درست به جهت افزایش همکاری مردم اشاره داشته اند. بخش هایی از مصاحبه های صورت گرفته با مقولات مرتبط با بعد تاثیرات عاطفی به شرح ذیل می باشد:

مصاحبه شونده: امروزه به دلیل اینکه فضای مجازی تقریبا در دست همه ی مردم هست تقریبا به اندازه همه ی مردم تولید خبر اتفاق می افته که همیشه این اخبار صحیح نیست و بسیاری از مواقع گونه ای از شایعه هست که شایعه ها اساسا برای التهاب جامعه به وجود میاند و هرچه که جامعه بزرگتر و حجیم تر باشه التهاب بیشتر است و از طریقی جذابیت داره برای همین این شایعه ها تولید میشه.

 

مصاحبه شونده: حتما باید مرجع انتشار خبر ها سازمان ها باشند و یا حوزه هایی که قبلا زیر نظر سازمانهای اصلی تعریف شده باشند از جمله کارشناسان و روابط عمومی ها یا سخنگو که بتواند بحران های ناشی از حوادث رو کنترل کنند رسانه ها میتوانند ورود داشته باشند ولی باید تحت کنترل باشند و از ظرفیت اطلاع رسانی رسانه ها باید استفاده بشه به شرط حفظ ایمنی و کنترل حضورشان خبرنگاران هم خوب است.

در بخش دیگر نتایج به دست آمده، مصاحبه شوندگان به مقولاتی اشاره کرده اند که موید برجسته سازی الویت های فکری و شکل گیری نگرش های جدید در مخاطبین در زمان مدیریت انتشار اخبار حوادث است. این مقولات که به مدیریت اخبار، تعامل با رسانه ها و اعتبار سازمانی و سرمایه اجتماعی اشاره دارد، می تواند بر اساس نظریه وابستگی بر روی مخاطبین ، تاثیرات شناختی بر جای بگذارد و الویت های فکری و در نتیجه رفتاری آنها را تحت تاثیر قرار دهد تا در زمان پیش، حین و پس از بحران میزان واکنش منفی افراد در بعد عاطفی کاهش و اعتماد مردم و افکار عمومی به سیستم های نظارتی و مراقبتی جامعه بازسازی گردد تا سازمان های مدیریت بحران بتوانند ابعاد گسترده یک بحران را کنترل کنند. در این بخش مصاحبه شوندگان به مقولاتی همچون انتشار سریع و صحیح خبر جهت ارضای نیاز خبری جامعه، استفاده از سخنگو به عنوان کاتالیزور و منتشر کننده خبر، ضرورت تعامل با رسانه ها، ورود کنترل شده رسانه ها به حوزه اطلاع رسانی در حادثه، رویکرد اطلاع رسانی شفاف، صادقانه و سریع و … اشاره کرده اند. بخشی از مصاحبه صورت گرفته با مقولات مرتبط با بعد تاثیرات شناختی به شرح ذیل می باشد:

 

مصاحبه شوندگان همچنین در خصوص آموزش، تغییر در نگرش ها و همچنین کنش های عمومی و آشکار به مقولاتی همچون فرهنگ سازی، سواد رسانه، شهروند خبرنگار و رسانه های غیر رسمی اشاره کرده اند که در این بخش به طور کلی هدف تاثیرات رفتاری ناشی از انتشار پیام توسط رسانه های جمعی مطرح شده است. البته بایستی توجه داشت که تغییر در نگرش‌ها،‌اعتقادات، و احساسات به میزانی که منجر به انجام کنش‌های آشکار ‌شوند اهمیت واقعی آن‌ها را نشان می‌دهند. بر اساس نظریه وابستگی پیام‌های رسانه‌ای می‌توانند تاثیرات متنوعی را بر کنش‌های فردی و جمعی اعمال نمایند اما در بعد تاثیرات رفتاری، تاثیرات فعال‌ساز و ممانعت کننده مورد توجه قرار می‌گیرند. بخشی از مصاحبه صورت گرفته با مقولات مرتبط با بعد تاثیرات شناختی به شرح ذیل می باشد:

مصاحبه شونده: هر شهروند یک خبرنگار محسوب میشه و قطعا مشاهدات مختلفی در فضای مجازی منتشر میشه هر چقدر هم که تلاش کنیم در یک حادثه مردم یا خبرنگاران را دور نگه داریم موفق نخواهیم شد همچنان سخنگوی سازمان می بایستی اطلاعات دقیق از حادثه را منتشر کنه و در عین حال لحظه به لحظه رصد کنه که چه مشاهدات مختلفی در جامعه منتشر شده و اون مشاهدات رو نقد کنه.

مصاحبه شونده: شهروندان هیچ تخصصی در انتشار خبر صحیح ندارند و این مربوط به این هست که سواد رسانه ای اونقدر بالا نیست و ما نمیتونیم اجازه انتشار اخبار رو به این افراد ندیم و هر شهروند برای خودش یک خبرنگار شده راهش این است که در زمان های قبل از بحران آموزش های لازم داده بشه چه به شهروندان و چه به خبرنگاران تا در زمان بحران با تاکتیک ها آشنا باشند.

 

بایستی به این نکته توجه داشت که بحران و حادثه نیازمند یاری مسئولین وشهروندان توامان است. اگر یکی از حلقه های این زنجیره نادیده گرفته شود مدیریت بحران با مشکل مواجه می شود. وحدت ملی و انسجام در جامعه در نتیجه یک نظام ارتباطی صحیح و موفق ایجاد می گردد و در صورتی که به این سیستم ارتباطی توجه مقطعی گردد، اعتماد شهروندان به سازمان های بحران مدار کاهش می یابد. این خلا در زمان بروز بحران خود را به طور کامل نشان می دهد و در حین حادثه امکان بازسازی اعتماد وجود ندارد. اعتماد و همگرایی ملی در زمان بحران ها نتیجه یک برنامه ریزی بلند مدت و اجرای صحیح سیاستگذاری ها است.

رسانه ها با ایجاد یک تاثیر فعال ساز می توانند بخش مهم یاری دهنده در بحران ها باشند. البته این مسئله مشروط به اقدامات صحیح و به موقع در سوی مدیران است که خروجی های خبری را به گونه ای تنظیم کنند که اخبار با سرعت و دقت زیادی در سطح وسیعی منتشر تا از بروز اخبار کذب و شایعه ها جلوگیری شود. این نوع از مدیریت خبر که در حادثه ناگوار ساختمان پلاسکوی تهران انجام گرفت نشان داد که علیرغم انتشار شایعه ها و تصاویر در شبکه های اجتماعی، تسلط کامل تیم مدیریت روابط عمومی سازمان آتش نشانی تهران که بطور کامل و مداوم اخبار را در سطح وسیعی اطلاع رسانی می کرد اجازه نداد که اخبار کذب تاثیرگذار باشند و اعتماد مردم به این سازمان مدیریت بحران کاهش یابد. تاثیر فعال ساز رسانه ها بر روی شهروندان در واقع نتیجه و محصول تاثیرات شناختی و احساسی رسانه ها است که به صورت بالفعل و رفتاری در آمده است. در چنین شرایطی مردم به صورت فعالانه، درگیر بحران رخ داده خواهند شد و برای حل و یا کمک رسانی به آن اقدام می نمایند. اگر سازمان های آتش نشانی در کنار نگرش های بیان شده در مصاحبه های خود، بتوانند به صورت صحیح و برنامه ریزی شده از توان رسانه ها استفاده کنند می توانند با آموزش و پیشگیری، هزینه های متحمل شده به جامعه در صورت وقوع بحران را نیز کاهش دهند.

منابع

  1. اسمعیلی، م. فیاض، الف (۱۳۹۲)، معرفی و تحلیل نظریه وابستگی به نظام رسانه‌ای. دوفصلنامه تخصصی تحول در علوم انسانی، ۱(۱)، ۲۷-۵۲
  2. روشندل اربطانی، ط. صلواتیان، س (۱۳۸۹) طراحی مدل نقش رسانه های جمعی در مدیریت مرحله پیش از بحران. فصلنامه علوم مدیریت ایران، ۵(۱۷)، ۸۹-۱۱۱
  3. روشندل اربطانی، ط. صلواتیان، س (۱۳۹۰) مدیریت رسانه‌ای بحران رویکردی پیشگیرانه. فصلنامه پژوهش های ارتباطی، ۱۸(۲)، ۱۴۹-۱۷۶

 

  1. Birkland, T. (1997). «After disaster: Agenda setting, public policy, and focusing events». Washington, DC: Georgetown University Press
  2. Epstein, E. J. (1973). «News from nowhere». New York: Random House.
  3. Gans, H. J. (1979). «Deciding what is new: A study of CBS evening news, NBC Nightly News, Newsweek and Time». New York: Pantheon.
  4. Hermann, CF. «Some Issues in the study of International Crises» in Hermann (Ed), International Crises: Insights from Behavioural Research New York: free press, 1972.

 

 

[۱] Hermann

[۲] Ganz

[۳] Epstein

[۴] Birkland

نویسنده :

چه امتیازی می دهید؟
5 / 0
[ 0 رای ]
ارسال نظر شما
انتشار یافته : ۰ در انتظار بررسی : 2
  • نظرات ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط مدیران سایت منتشر خواهد شد.
  • نظراتی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • نظراتی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد.

fireindex نمایشگاه مجازی صنایع ایمنی و اطفا تهران نمایشگاه تخصصی مجازی بهداشت،ایمنی،محیط زیست،انرژی ipas تبلیغات تبلیغات تبلیغات