یکشنبه ۹ آذر ۱۳۹۹ - Sunday 29 November 2020
کد خبر : 26832
تاریخ انتشار : شنبه ۱ آذر ۱۳۹۹ - ۱۴:۲۹
بازدید: -

انواع حریق‌های محتمل و رفتارشناسی حریق در انبار


چکیده با توجه به ارزش و حجم بالای کالا در انبارها،  در صورت عدم برنامه ریزی قبلی مدیریت ریسک،  یک آتش سوزی کوچک تبدیل به آتش سوزی بزرگ میگردد. با توجه به میزان ریسک اشتعال و سرعت توسعه آتش سوزی،  باید سناریوهای متناسبی را در نظر گرفته و در طراحی سیستم‌های ایمنی مدنظر قرار داد. در این تحقیق انبارها به صورت میدانی مورد مطالعه قرار […]

به گزارش پایگاه خبری بهداشت، ایمنی و محیط زیست "بامنا"؛

چکیده

با توجه به ارزش و حجم بالای کالا در انبارها،  در صورت عدم برنامه ریزی قبلی مدیریت ریسک،  یک آتش سوزی کوچک تبدیل به آتش سوزی بزرگ میگردد. با توجه به میزان ریسک اشتعال و سرعت توسعه آتش سوزی،  باید سناریوهای متناسبی را در نظر گرفته و در طراحی سیستم‌های ایمنی مدنظر قرار داد. در این تحقیق انبارها به صورت میدانی مورد مطالعه قرار گرفته است نتایج نشان میدهد عوامل موثر در آتش سوزی در انبارها شامل حجم انبار (شکل هندسی محیط)،  ارتفاع سقف،  نوع و میزان کالا و بسته بندی آن (نرخ فشار گرمایی)،  نحوه قرار گیری کالاها (امکان توسعه)،  تهویه و جریان هوا (طبیعی و مکانیکی)،  سیستم‌های اطفایی و سیستم‌های دفاع غیرعامل موجود در انبار میباشد. با توجه به اینکه آتش سوزی از کدام موقعیت در انبار شروع شده باشد،  مانند مرکز اطاق،  دیوار یا کناره آن،  در گوشه‌ها،  بالای قفسه‌ها،  الگو و رفتار آتش سوزی و توسعه آن متفاوت میباشد. برای کنترل آتش سوزی ما معمولا چهار روش را پیاده سازی میکنیم شامل جداسازی کالاها،  تهویه طبیعی یا مکانیکی،  دیواره خنک کننده آبی و اطفاء آتش سوزی توسط آتش نشانان که با دشواری‌های زیادی همراه میباشد. آتش نشانان برای اطفاء نیازمندی‌های مهمی دارند از جمله امکان دسترسی به انبار و کانون آتش سوزی،  تامین مقدار آب کافی(دبی آب)،  فشار آب و سرلوله‌ها و روشهای مناسب انتقال آب. آتش نشانان به چهار روش عمده آب را به سمت آتش سوزی پرتاب مینمایند شامل پرتاب به صورت جت(مستقیم)،  نیمه اسپری یا نیمه مه پاش(شکسته)،  مه پاش یا فوگ و مانیتور(اصلی) یعنی با دبی و فشار بالا برای حریق‌هایی که امکان نزدیک شدن بسیار محدود میباشد.

نتایج نشان میدهد مطالعات و پژوهش در زمینه رفتارشناسی آتش سوزی در انبارها به صورت علمی و آزمایشگاهی که عملکرد و رفتار کالا در نقاط مختلف انبار را تجزیه و تحلیل نماید و از نتایج آن در تدوین مقررات ملی ساختمان و استانداردهای مربوطه استفاده نماید،  هنوز آغاز نشده است و مطالعات بیشتر به صورت تکمیل فرمهای ارزیابی ریسک توسط مدیران و کارشناسان انبار و کارشناسان ایمنی انجام گرفته است. همچنین انبارداران ریسک خود را به بیمه،  کارشناسان HSE و شرکت‌های مجری سیستم‌های اعلام و اطفاء انتقال داده و برنامه ریزی خود را محدود نموده اند.

 

مقدمه

خطر آتش سوزی یکی از بزرگترین خطرات تهدید کننده جان و مال افراد در انبارها می‌باشد. با توجه به ماهیت انبار که در مقایسه با سایر مکانها مقدار بیشتری از مواد قابل اشتعال در هر واحد سطح نگهداری می‌شوند،  آتش سوزیهای انبار بسیار گسترده تر و خسارات ناشی از آن بیش از سایر مکانها برآورد شده است.

ایمنی در انبارها به عوامل متعددی مانند مواد نگهداری شده،  شکل قفسه‌ها،  سازه انبار،  نوع و طراحی سیستمهای حفاظت از حریق،  تعداد،  چیدمان و محل قرارگرفتن درهای خروج بستگی دارد. هرچند بار افراد(Occupant load) در انبارها تقریباً سبک می‌باشد اما بدلیل گسترش سریع حریق،  خروج اضطراری از اهمیت بالایی برخوردار است. در انبارهای یک طبقه با سقف بلند،  فضای کافی برای انباشته شدن دود و حرارت وجود دارد اما در انبارهایی با سقف کوتاه دود و حرارت به سرعت کل فضا را اشغال نموده و مانع خروج افراد از محیط می‌شود.

در مقررات ملی ساختمان،  کدهای NFPA 101 و NFPA 5000 جزئیات مربوط به حداقل‌های مورد نیاز برای فراهم ساختن شرایط ایمن برای افراد حاضر در انبارها همچنین ساختمان انبار بیان شده است.

 

۱-طبقه بندی انبارها

۱-۱- طبقه بندی انبارها بر اساس موقعیت مکانی و عملیاتی

این گونه انبارها برحسب جایگاه استقرار و نوع فعالیت و ماهیت خود دسته بندی و نام گذاری می‌شودکه در ذیل به چند نمونه از آنها اشاره می‌شود.

۱-۱-۱- انبارهای عمومی

این گونه انبارها مخصوص نگهداری هر گونه کالا در اندازه و ابعاد مختلف برای هر مدت زمان می‌باشد فعالیت این نوع انبارها در ایران تابع شرایط آیین نامه‌ها و مقررات مصوب دولت می‌باشد.

۱-۱-۲-انبارهای گمرک و ترانزیت

این گونه انبارها عموما در مبادی ورودی و خروجی مواد و کالاها در مرکز وجود داردکه عمدتا در راه‌های ترانزیتی هوایی (مانند فرودگاه‌ها) دریایی (مانند بنادر) و زمینی(مبادی ورودی کشور، مرزها و گمرکات) مورد استفاده قرار می‌گیرداکثر این نوع انبارها به صورت روباز ،  محصور یا یا غیر محصور می‌باشد و اقلام موجود در این انبارها عمدتا شامل انواع کالاهای وارداتی و صادراتی است

۱-۱-۳- انبارهای متروکه

این نوع انبارها مخصوص نگهداری کالاهایی است که مدت ترخیص آنها در انبارهای گمرکی سپری شده و صاحب یا صاحبان آن برای ترخیص آن کالا در مدت زمان مقرر اقدام و مراجعه نکرده اند و برابر آیین نامه اجرای قانون تعرفه گمرکی مشمول مقررات کالاهای متروکه می‌شوند این نوع کالاهای متروکه را به انباری به همین نام خوانده می‌شود و بدین منظور اختصاص داده شده است تحویل می‌دهند تا برابر مقررات با آن کالا عمل شود

۱-۱-۴-انبارهای دپو (مخزن،  موقت،  پشتیبان)

معمولا از ترکیب چند انبار یک مخزن یا دپو بوجود می‌آید و معمولا اصطلاح مخزن به مجموعه انبارهای بزرگ کنار هم گفته می‌شود مخزن معمولا یک انبار بزرگ مستقر در نزدیک بازاری است که کالا‌ها از آن بازار تدارک می‌شوند مخزن پلی است بین تولید کننده و مصرف کننده.

دپو واژه ای فرانسوی است به نقل از کتاب مدیریت انبار و عملیات مرتبط تالیف آقای آرجی کارتر “دپو انباری است که محموله‌ها به طور موقت در آن نگهداری و سپس به همان شکل زمان ورود خود از آن محل در صورت نیاز برای عملیات دسته بندی،  واحدبندی، کانتینربندی،  باربندی و از این قبیل یا برای انبار و در غیر اینصورت برای مصرف کنندگان ارسال می‌شودبه عبارت دیگر می‌توان مرکز تجمع کالا را در انباری که در آن هیچ نوع عملیات دسته بندی،  واحدبندی، کانتینربندی و از این قبیل صورت نمی گیردمخزن نامید.و معمولا از سوی سازمانها برای کاهش هزینه‌های توزیع و حمل و نقل بوجود می‌آیند.ایجاد این محل‌ها دادن انعطاف بیشتر به امر توزیع است با ایجاد این محل‌هاسازمان‌ها قادرند تا آنجا که ممکن است کالاهای خود را به صورت فله یا در بسته بندی اولیه به محل‌های مصرف نزدیک تر کنند.

 ۱-۱-۵-سایر انبارها

این گونه انبارها برحسب موقعیت جغرافیایی و مکانی خاص خود طبقه بندی و نام گذاری می‌شوند انبارشرقی ،  انبارمرکزی ،  انبار شمالی،  ویا بر حسب نام محل و شهر می‌تواند طبقه بندی گردد مانند انبار تهران ،  انبار اراک که اصطلاحا به آن انبارداری منطقه ای نیز گفته می‌شود. و یا بر حسب تناسب مکان و استقرار و یا مسیر راه و جاده نام گذاری می‌شود مثلا انبار جاده فرعی ،  انبار جاده کمربندی ،  انبار پل چوبی ،  انبار ایستگاه سنگ و نظایر آن . و یا به دلیل تنوع کالاها و مکان موقت و کوتاه بودن مدت نگهداری کالا تحت عناوین دپوی شرقی ،  دپوی غربی تهران ،  دپوی گرگان و … طبقه بندی و نام گذاری این گونه انبارها صورت می‌گیرد.

 

۱-۲- طبقه بندی انبارها به لحاظ شکل ساختمان

این نوع انبارها از نظر شکل سازه،  اسکلت وظاهر آن تقسیم بندی و نام گذاری می‌شوندکه عبارتند از:

 ۱-۲-۱- انبارهای پوشیده و محصور

دراین نوع انبارها چهار طرف انبار دیوارکشی و محصور بوده و دارای سقف مناسب می‌باشد ارتفاع سقف این گونه انبارها متناسب با نیاز سازمان طراحی شده و عموما در سازمانهای بزرگ برای ساختمان انبار از سوله‌های فلزی با ارتفاع بلند استفاده می‌شود. این نوع انبارها دارای درب‌های ماشین رو بزرگ جهت عبور و مرور کامیونها جهت تخلیه و بارگیری کالا بوده و در بسیاری از آنها جهت سهولت ارتباط و کنترل مستقیم ،  دفتر انبار نیز در این مکان احداث گردیده و پرسنل انبار علاوه بر داشتن ارتباط با مراجعین از طریق درب یا پنجره که به بیرون از انبار باز میشود به داخل انبار هم دسترسی دارند همچنین در قسمت ورودی انبار اطاقک کوچکی با دیوارهای کوتاه (مانند دیوار اوپن آشپزخانه) جهت تجمع مراجعین انبار در نظر گرفته میشود تا ضمن ممانعت از ورود افراد متفرقه به قسمت قفسه‌ها محل مناسبی جهت انتظار درخواست کنندگان کالا باشد. مانند شکل ۱

 

شکل ۱: شمای دو انیار پوشیده و محصور با قفسه بندd

 

۱-۲-۲- انبارهای پوشیده (‌هانگارد)

این نوع انبارها فاقد دیوار بوده و فقط دارای سقف می‌باشند به انبارهایی که به صورت سوله فلزی بدون دیوار ساخته می‌شوند‌هانگارد هم می‌گویند

۱-۲-۳-انبارهای رو باز

به انبارهایی گفته می‌شود که بدون سقف بوده و بوسیله سیم خاردار، فنس،  توری مرغی یا دیوارهای تخته کوبی شده محصور شده اند و در فضای باز آن کالاها چیده و نگهداری میشوند در اغلب این انبارها کف سازی با شیبی ملایم جهت هدایت آب باران انجام میشود.

 

۱-۳- طبقه بندی انبارها بر اساس نوع و نام کالاها

این گونه انبارها بر اساس نام کالا و نوع موجودی‌های کالا در انبار طبقه بندی و نام گذاری می‌شوند که در ذیل به چند نمونه از این طبقه بندی و نام گذاری اشاره می‌گردد:

۱-۳-۱-انبارهای مواد اولیه

در این گونه انبارها می‌توان یک یا چند نوع مواد اولیه مورد مصرف خط تولید را ذخیره و نگهداری کرد عموما به این گونه انبارها انبار مواد اطلاق می‌شود گاهی نام انبارهای مواد را بر حسب نام کالای موجود درآن نام گذاری می‌کنند مانند انبار گندم،  انبار چوب و …

زمانی نام اینگونه انبارها را بر حسب مشخصات فیزیکی و شیمیایی آن طبقه بندی می‌کنند مانند انبار مواد شیمیایی،  انبار مواد بسته بندی،  انبار سموم،  انبار مواد کمکی و نظایر آن.

۱-۳-۲- انبارهای کالای نیمه ساخته

این نوع انبار مخصوص نگهداری کالاهای نیمه ساخته یا درجریان تولید می‌باشد که فرایند تولید یک یا چند مرحله را گذرانده و نیاز به تکمیل در پروسه‌های بعدی عملیات تولید دارند این انبارها معمولا در مجاورت یا در نزدیکی خط تولید قرار دارند اغلب کالاهای ذخیره شده در این گونه انبارها برای مدت کوتاهی نگهداری می‌شوندو عموما برای نام گذاری آنها از نام فرایند خط تولید در هر مرحله استفاده می‌شودمانند انبارهای مرحله مقدماتی،  انبارکالای مرحله برش کاری،  انبارکالای مرحله خم کاری انبار مرحله کالای برش کاری و نظایر آن.

۱-۳-۳- انبار کالای ساخته شده (محصول)

در این نوع انبارها انواع کالاهای ساخته شده (محصول) یک واحد تولیدی یا کالاهای خریداری شده یک شرکت بازرگانی که آماده برای عرضه و فروش به بازارمی باشد ذخیره و نگهداری می‌شوند در این گونه انبارها اگر فقط یک نوع محصول یا کالا نگهداری شود عموما آنرا به نام همان محصول یا کالا نام گذاری می‌کنندمانند : انبار فرش،  انبار یخچال،  و… در غیر اینصورت به آن انبار محصول یا انبار کالا گفته می‌شود.

۱-۳-۴- انبار قطعات یدکی

به انبار قطعات و لوازم یدکی “انبار فنی” نیز اطلاق می‌شود بعضی ازموسسات آنرا تحت عنوان انبار فنی و عمومی نام گذاری می‌کنند می‌توان این گونه انبارها را به انبارهای مختلف : انبارقطعات و لوازم یدکی ماشین آلات،  انبارقطعات و لوازم یدکی وسایل نقلیه،  انبار ابزارآلات،  انبار ملزومات تولیدی،  انبار ملزومات عمومی و نظایر آنان تقسیم و نام گذاری کرد.

۱-۳-۵-انبار کانتین(مواد غذایی)

این گونه انبارها جهت نگهداری مواد غذایی مورد مصرف رستوران موسسه استفاده میگردد و عموما دارای سیستم تهویه مناسب و یخچال یا سردخانه می‌باشد و رعایت موارد بهداشتی در آنها دارای اهمیت ویژه می‌باشد مثلا پوشش کف و دیوار اینگونه انبارها عموما سنگ یا انواع سرامیک یا پوشش‌های قابل شستشو و غیر قابل نفوذ در برابر حشرات و موش و سایر جانوران موذی می‌باشد.

 

 

۴-۱- طبقه بندی انبارها بر اساس خاصیت کالاها

انبارها را میتوان بر حسب خاصیت کالاهایی که در آن نگهداری میشود طبقه بندی و نام گذاری کرداز آن جمله می‌توان به موارد زیل اشاره نمود:

۱-۴-۱-انبار مواد قابل اشتعال

این گونه انبارها مخصوص مواد و کالاهایی می‌باشد که می‌بایست از شرایط خاص و مقرراتی ویژه برخوردار باشند معمولا این نوع انبارها را در محل‌هایی دور از اماکن عمومی و ساختمانهای مسکونی می‌سازند و مورد استفاده قرار میدهند در این نوع انبارها انواع مواد محترقه،  بشکه‌های نفت،  بنزین و کپسول‌های گاز و یا هر نوع مواد قابل اشتعال و انفجار نیز نگهداری می‌شوند. این انبارها بر اساس میزان خطر و وزن کالا در هر متر مربع که کم خطر،  میان خطر،  پرخطر و بسیار پرخطر نیز در مبحث سوم مقررات ملی ساختمان طبقه بندی شده است.

۱-۴-۲- انبارمواد فله

در این گونه انبارها موادیرا که از یک نوع هستند بدون بسته بندی خاصدر یک محل بطور درهم و مخلوط روی هم ریخته می‌شوند نگهداری می‌کنند. گندم،  جو،  آرد،  سیمان،  گچ،  آهک و نظایر آن از این جمله هستند انواع دانه‌های روغنی از قبیل دانه آفتابگردان ،  سویا و یا تخم پنبه که بصورت فله و باز در یک محل نگهداری می‌شوند نیاز به مکانهایی دارندکه ضمن نیاز به درجه حرارت مخصوص می‌بایست در شزایط ویژه ای برای مدتها ذخیره گردند نگهداری اینگونه مواد فله یا باز که بر روی یکدیگر ریخته می‌شوند و به مراقبت‌های خاصی نیاز دارند معمولا در محل‌هایی که به آن سیلو گفته می‌شود امکان پذیر است.

انواع سیلوهای ایستاده و خوابیده که بصورت سیمانی(بتونی) یا فلزی طراحی و بنا بر استفاده ای که از آنها خواهد شد مشخص و ساخته می‌شوند که در واقع یک نوع انبار مواد فله و باز برای اینگونه مواد محسوب می‌شوند گاهی اوقات این مواد و کالا را در انبار‌های سرپوشیده (هانگارد) نیز نگهداری می‌کنند.

۱-۴-۳- انبار مواد فاسد شدنی

انبارهایی که برای این قبیل مواد و کالا به کار می‌رود می‌بایست از تجهیزات حرارتی یا برودتی مناسب برخوردار باشند زیرا در اینگونه انبارها مواد و کالاهای فاسد شدنی نگهداری می‌شوندکه نیاز به درجه حرارت ویژه ای دارندبنابر این انواع داروها،  مواد غذایی،  میوه جات و سبزی جات و نظایر آن به سردخانه‌های خاصی نیاز دارند که بتوان کالاها را در دمای مورد نظر در آن نگهداری کرد انواع گوشت،  کره،  تخم مرغ،  میوه،  سبزی،  کمپوت،  کنسرو،  ماهی و نظایر آن از جمله مواد غذایی مواد فاسد شونده ای به شمار می‌روند که می‌بایست هر یک از آنها را در درجه برودت خاصی در سردخانه‌ها یا فریزرها نگهداری کرد.بنا براینسردخانه‌های ثابت و متحرک ،  یخچال‌ها،  فریزرها،  یخدان‌ها و نظایر آن به عنوان یک نوع انبار کالاهای فاسد شدنی محسوب می‌شوند.

 

۵-۱-طبقه بندی NFPA 13    

اجناس و کالاها(Commodities) بر اساس NFPA 13 به هفت کلاس تقسیم می‌شوند: کلاس I،  کلاس II،  کلاس III،  کلاس IV،  گروه پلاستیکهای A ،  گروه پلاستیکهای B و گروه پلاستیکهای C،   توضیح کلاس‌های فوق به شرح زیر میباشد.[۱]

کالاهای کلاس I : محصولاتی غیرقابل اشتعال که درون کارتن‌های مقوایی تک لایه معمولی بسته بندی می‌شوند. همچنین اجناس فلزی ،  شیشه ای و مواد غذایی غیرقابل اشتعال که برروی پالت‌های چوبی قرار داده شده ( یا بدون پالت) و با مواد غیر قابل اشتعال و یا کاغذ بسته بندی می‌شوند.

 

کالاهای کلاس II :همان کالاهای کلاس I هستند اما در بسته بندی‌های محکم تر مانند صندوق و جعبه‌های چوبی یا کارتنهای ساخته شده از مقوای چند لایه قرار داده می‌شوند.

 

کالاهای کلاس III : اجناس ساخته شده از مواد قابل اشتعال معمولی نظیر چوب ،  کاغذ و پارچه می‌باشند. گروه پلاستیکهای C نیزاز نظر نرخ حرارت آزاد شده در هنگام حریق،  همانند این کلاس تعریف می‌شوند. مواد این کلاس می‌تواند مقدار محدودی (نهایتاًً تا ۵% حجمی یا وزنی) از گروه پلاستیکهای A یا B را در ترکیب خود داشته باشند.

 

کالاهای کلاس IV :   اجناس کلاسهای I،  II و III با مقدار قابل توجهی ( ۵% تا ۱۵% وزنی یا ۵% تا ۲۵% حجمی) پلاستیک یا بسته بندی شده در پلاستیک در این کلاس قرار می‌گیرند. گروه پلاستیکهای B نیزاز نظر نرخ حرارت آزاد شده در هنگام حریق،  همانند این کلاس تعریف می‌شوند.

 

کالاهای پلاستیکی و لاستیکی: پلاستیکها و لاستیکها بر اساس مشخصات و قابلیت اشتعال،  به سه گروه A،  B و C تقسیم می‌شوند. کارخانجات تولید کننده این مواد می‌توانند با اضافه کردن مکمل‌های شیمیایی ،  قابلیت اشتعال آنها را کاهش دهند. پلاستیکهای گروه A نرخ آزاد سازی حرارت بیش از ۱۵۰۰ BTU/ft² بر دقیقه ،  گروه B بین ۱۰۰۰ تا ۱۵۰۰ BTU/ft² بر دقیقه و پلاستیکهای گروه C کمتر از ۱۰۰۰ BTU/ft² بر دقیقه،  دارند. بخاطر داشته باشید قوانین مربوط به پلاستیکها در طراحی سیستمهای اسپرینکلر فقط در مورد گروه A بکار برده شده و گروههای B و C بترتیب از قوانین مربوط به کلاسهای IV و III تبعیت می‌کنند.

 

۶-۱-دیگر طبقه بندی‌های انبارها

انبارها از جنبه‌های دیگری نیز طبقه بندی می‌شوند. از جمله ارتفاع سقف و کالا در انبار(تقسیم بندی مبحث سوم مقررات ملی ساختمان)،  نوع قفسه بندی‌ها در داخل انبار شامل بدون قفسه بندی،  کالاچینی با پالت،  کالاچینی در قفسه‌های فلزی،  طبقه بندی بر اساس میزان ارزش کالاها،  طبقه بندی بر اساس مالکیت ساختمان انبار و کالای موجود در انبار.

 

۲-رفتار آتش سوزی در انبار

۱-۲-دلایل شروع آتش سوزی در انبارها:

-الکتریسیته: سیم کشی فرسوده، اتصالی کابلها و دستگاه‌ها، لامپ، الکتریسیته ساکن(مایعات و گازها)، نمونه: انبار عاج ۱۳۸۶، کارخانه قند ورامین ۱۳۸۶، بازار مبل ایران ۱۳۹۱،

-واکنش مواد شیمیایی شامل تماس اسید با باز قوی در انبار –نمونه انبار ناصر خسرو،  تماس مواد اکسید کننده با اکسید شونده-نمونه پژوهشگاه نظامی،  تماس فلزات قابل اشتعال با آب

-آتش سوزی عمدی از جمله دشمنی-کلاهبرداری بیمه-پرسنل اخراج شده،  نمونه بازار حاج حسن

-فعالیت داغ در انبار مانند جوشکاری،  برشکاری،  نمونه: انبار قطعات خودرو در جاده کرج،  انبار لوازم تحریر در خیابان انقلاب

-خطای انسانی از جمله انداختن سیگار،  کبریت،  روشن کردن آتش برای گرم شدن، مانند آتش سوزی انبار پول بانک مرکزی در سال ۱۳۸۸

-تردد خودروهای سوخت فسیلی مانند کامیون و لیفتراک و خارج شدن جرقه از اگزوز،  نمونه آتش سوزی انبار داروگر در سال ۱۳۸۵ یا روشن کردن آتش در انبار

-آتش سوزی‌های برخوردی یعنی انتقال آتش از خارج انبار به داخل انبار مانند آتش سوزی انبار مجاور،  پرتاب بشکه‌های منفجر شده یک انبار به انبار دیگر،  انتقال ذرات آتش سوزی گردابی به انبارهای مجاور،  انتقال حرارت از سازه فلزی یا داکت‌ها به انبار در طبقه دیگر

 

۲-۲-عوامل موثر در آتش سوزی

۱-حجم انبار – شکل هندسی محیط

۲-ارتفاع سقف

۳-نوع و میزان کالا و بسته بندی آن (نرخ فشار گرمایی)

۴-نحوه قرار گیری کالاها (امکان توسعه)

۵-تهویه و جریان هوا (طبیعی و مکانیکی)

۶-سیستم‌های اطفایی و سیستم‌های دفاع غیرعامل موجود در انبار

شکل ۲: نمودار تاثیر تهویه بر کاهش حرارت و گازهای داغ داخل ساختمان حریق زده

 

۲-۳-موقعیت آتش سوزی اولیه

با توجه به اینکه آتش سوزی از کدام موقعیت در انبار شروع شده باشد،  الگو و رفتار آتش سوزی و توسعه آن متفاوت میباشد.

۱-آتش سوزی در مرکز اطاق

۲-آتش سوزی دیوار یا کناره آن

۳-آتش سوزی در گوشه‌ها

۴-آتش سوزی بالای قفسه‌ها

 

۲-۴-شرایط آتش سوزی بر اساس موقعیت طبقه انبار

-انبار در همکف،  آسان ترین دسترسی را برای آتش نشانان دارد و امکان عملیات از چند جناح مختلف وجود دارد،  همچنین امکان تخلیه کالاهای نسوخته برای افراد فراهم میباشد.

-انبار در زیرزمین،  دسترسی به این انبارها از طریق پلکان‌های محدود میسر می‌شود و عملیات اطفایی را با دشواری‌های زیاد مواجه میکند. دیگر مشکلات شامل حبس حرارتی و افزایش تصاعدی دما،  محدودیت در تهویه،  محدودیت دید آتش نشان،  امکان تخریب،  افزایش آسیب پرسنلی،  محدودیت اطلاعات،  خطر انفجارات ناگهانی،  دشواری تخلیه کالاهای نسوخته و غیره

-انبار در طبقات بالای همکف نیز به علت محدودیت دسترسی فقط از طریق پلکان‌ها باعث افزایش مشکلات می‌شود از جمله تاخیر در دسترسی و آبرسانی،  عملیات فقط از سمت درب ورود انبار،  احتمال تخریب ساختمان

 

 

 

۵-۲-جریان‌های اطفایی در آتش سوزی

در تعریف جریان ماده اطفایی(معمولاً آب یا کف) از سرلوله تا نقطه مطلوب روی کالا میباشد. اهداف ما از آن شامل کنترل و جلوگیری از توسعه آتش سوزی،  کاهش دمای آتش سوزی و ایمنی آتش نشانان میباشد. برای کنترل آتش سوزی ما معمولا چهار روش را پیاده سازی میکنیم:

۱-جداسازی: به کمک دیواره مقاوم در برابر آتش در بین کالاها و ایجاد فاصله بین کالاهای موجود در انبار.

۲-تهویه: به منظور حذف فشار حرارتی و گازهای داغ از سقف که موجب کاهش رشد سرعت آتش سوزی خواهد شد.

۳-دیواره خنک کننده آبی مانند اسپرینکلرهای فعال شده که محدوده آتش را خنک و آتش را کنترل مینماید و یا ایجاد دیواره آبی توسط سرلوله‌های آتش نشانان.

۴-اطفاء کانون آتش سوزی توسط آتش نشانان و با توجه به تاخیر در اطلاع رسانی به ایشان و رسیدن به انبار در زمانی که آتش توسعه یافته است و با تعداد محدود ۵ الی ۷ نفر تا ایستگاه‌های مجاور برسند و دیگر محدودیت‌های موجود در سازمان‌های آتش نشانی،  خسارت‌ها قابل توجه میباشد. آتش نشانان برای اطفاء نیازمندی‌های مهمی دارند از جمله امکان دسترسی به انبار و کانون آتش سوزی،  تامین مقدار آب کافی(دبی آب)،  فشار آب و سرلوله‌ها و روشهای مناسب انتقال آب. آتش نشانان به چهار روش عمده آب را به سمت آتش سوزی پرتاب مینمایند شامل پرتاب به صورت جت(مستقیم)،  نیمه اسپری یا نیمه مه پاش(شکسته)،  مه پاش یا فوگ و مانیتور(اصلی) یعنی با دبی و فشار بالا برای حریق‌هایی که امکان نزدیک شدن بسیار محدود میباشد.

 

۳-الزام ایمنی در انبار

-آیین نامه ایمنی انبارهای کالا،  مصوب ۳۱/۶/۱۳۵۲ دارای ۴۹ ماده،  مجلس شورای ملی

تبصره: شامل انبارهای مواد منفجره و سوخت نمی شود.

-تبصره‌های ۱۴ و ۲۰ ماده ۵۵ قانون شهرداریها (صفحه ۳۸۳ قانون شهرداری‌ها)

-ماده ۱۷ و ۳۷ قانون نظام صنفی کشور (صفحه ۶۱۵ و ۶۲۲)

-ماده ۲۹ آیین نامه اماکن عمومی- نظارت توسط آتش نشانی و نیروی انتظامی (صفحه ۶۱۲)

-آیین نامه‌های مصوبه وزارت کار

-مقررات ملی ساختمان

-کدهای ایمنی بین المللی از جمله NFPA ,EN, ISO

 

۴-حفاظت از انبار در برابر آتش سوزی

برای این مهم کتاب‌ها و مقالات بسیار زیادی در دسترس همه انبارداران و کارشناسان ایمنی قرار دارد. برای انتخاب سیستم ایمنی مناسب انبار پس از ارزیابی ریسک و شناسایی علل حوادث مشابه و رفع یا کنترل خطرات لازم است موارد زیر را مورد مطالعه قرار داد.

  1. ارزیابی ریسک آتش در نقاط مختلف ساختمان
  2. سیستم‌های اعلام حریق متناسب
  3. انتخاب کد ایمنی مرجع طراحی و اجرا( EN یاNFPA )
  4. ارزش افراد،  ساختمان و کالا
  5. شناخت سیستمهای اطفایی و انتخاب سیستم مناسب
  6. پوشش‌های مقاوم حریق ساختمان
  7. حضور یا عدم حضور انسان در اطاق سیستم اطفاء اتوماتیک
  8. شناخت عوارض منفی سیستم
  9. شناخت شرایط تعمیر و نگهداری بعد از نصب –هزینه نگهداری کمتر
  10. شرایط سیستم انتخاب شده در سالهای آتی
  11. مواد شیمیایی واکنش دهنده با آب

 

۱-۴-سیستم‌های اعلام حریق

اگرچه سیستمهای اعلام حریق در بیشتر انبارهای کالا نصب می‌گردند اما NFPA 101 و NFPA 5000 در محیطهای پرخطر و انبارهایی با مساحت بیش از ۹۳۰۰ متر مربع ،  نصب سیستم اعلام حریق را ضروری می‌داند. به هرحال بدلیل کم بودن تعداد کارکنان به نسبت وسعت انبار،  سیستم اعلام بعنوان ابزاری جهت مطلع نمودن افراد از وقوع آتش سوزی بکار برده می‌شود. برای این هدف باید از آلارمهای دیداری و شنیداری استفاده گردد. فعال سازی سیستم اعلام بصورت دستی،  از طریق دتکتور و یا بوسیله سیستم اطفاء اتوماتیک اسپرینکلر صورت می‌گیرد. در طراحی،  نصب و نگهداری سیستمهای اعلام حریق باید ملاحظات NFPA 72 در نظر گرفته شود.

 

۲-۴-سیستم‌های اطفاء حریق

در سراسر دنیا برای حفاظت انبارها درمقابل حریق،  از سیستمهای اطفاء اتوماتیک اسپرینکلر استفاده می‌گردد. هرچند ممکن است در نگاه اول نگرانی درخصوص تأثیرات منفی آب برروی اجناس نگهداری شده وجود داشته باشد اما باید بخاطر داشت فقط بخشی از انبار که دچار حریق شده در معرض آب قرار خواهد گرفت و بر خلاف تصور گروهی از افراد آب از تمامی اسپرینکلرها تخلیه نخواهد شد.

در طراحی سسیتم اسپرینکلر،  توجه به جنس کالا و بسته بندی،  نوع قفسه بندی،  فاصله بین قفسه‌ها یا عرض راهرو‌ها،  روش چیدمان،  ارتفاع اجناس و ارتفاع سقف انبار از اهمیت بالایی برخوردار است.

 

۱-۲-۴-محافظت از انبار‌ها با اجناسی از چند کلاس مختلف

سه روش عمده در طراحی سیستمهای اسپرینکلر در اینگونه انبارها وجود دارد:

روش اول: طراحی بر اساس بدترین شرایط و بالاترین کلاس موجود در انبار انجام شود. در این روش ،  انباردار می‌توانند اجناس را در هر قسمت از انبار،  نگهداری کنند. استفاده از این روش نیازمند فشار و دبی بیشتر در هر اسپرینکلر خواهد بود.

روش دوم: هر کلاس در بخش خاصی از انبار قرار گرفته و سیستم اسپرینکلر با توجه به هر بخش، بصورت جداگانه طراحی شود. در این روش انبار دار ملزم به قراردادن هر گروه از اجناس در محل تعیین شده است.

روش سوم: اگر حجم کالای پرخطر کمتر از ۴۰,۰۰۰ sq ft تا ۱۰ پالت باشند،  می‌توان آنها را به صورت نامنظم و   بگونه ای در انبار نگهداری کرد که اجناس پرخطر در مجاورت یکدیگر قرار نگیرند. اگر سیستم بر اساس کلاس I یا II طراحی شود،  تعداد پالت‌های کلاس IV یا گروه A به ۵ عدد کاهش می‌یابد.

 

 

۲-۲-۴-انتخاب اسپرینکلرها

حریق درانبارها در گروه “آتش سوزیهای دشوار” قرار می‌گیرد. بدلیل ایجاد مقادیر(جرم) زیادی از گازهای داغ با سرعتهای بالا،  اندازه حرکت (Momentum) تل آتش بالاست. در صورتیکه جرم و سرعت قطرات آب خارج شده از اسپرینکلرها مناسب وکافی نباشد،  توسط گازهای داغ متصاعد شده از آتش ،  منحرف شده و آب،  کمکی به اطفاء حریق نخواهد کرد. بنابراین انتخاب اسپرینکلر مناسب در اطفاء حریق انبارها نقش اساسی دارد.

چهار نوع اسپرینکلر در انبارها استفاده می‌شود:

Standard Spray

Large Drop Sprinkler

Specific Application Control Mode Sprinkler

ESFR

جدول زیر سایزهای مختلفی از اسپری اسپرینکلرها که امکان نصب در انبار‌ها را دارند نشان می‌دهد.

 

K Factor نامینام

(قابل استفاده تا پیش از سال ۱۹۹۴ )

۵٫۶Standard
۸٫۰Large
۱۱٫۲Extra Large
۱۴٫۰Very Extra Large
۱۶٫۸K-17

 

البته در NFPA 13 محدودیتهایی در خصوص استفاده از اسپری اسپرینکلرها ،  تعیین شده است. در اریفیسهای کوچک،  فشار زیادی برای تخلیه آب لازم است و هنگامیکه آب با فشار بالا از اسپرینکلر خارج شود،  در اثر برخورد با دفلکتور به قطرات بسیار کوچکی تبدیل می‌شود که به سبب جرم کم،  اندازه حرکت (Momentum) کوچکی خواهند داشت،  در صورتیکه برای مبارزه با آتش سوزیهای دشوار به قطراتی با اندازه حرکت بالا نیاز است. بنابراین NFPA 13 استفاده از اسپری اسپرینکلرهایی که فشار بالا برای تخلیه آب نیاز دارند را مجاز نمی داند. استفاده از K-5.6 فقط برای چگالی ۰٫۲ gpm/sq ft یا کمتر ،  استفاده از K-8.0 فقط برای چگالی ۰٫۳۴ gpm/sq ft یا کمتر مجاز است و برای چگالی بیشتر از ۰٫۳۴ gpm/sq ft باید از K-11.2 یا بزرگتر استفاده شود.

اسپرینکلرهای Large Drop و Specific application control mode ،  با ویژگیهای شبیه به یکدیگر،  هردو با هدف کنترل حریق طراحی شده اند هرچند قابلیت بیشتری به نسبت اسپری اسپرینکلرها در مبارزه با حریق دارند. در صورت استفاده از این دو نوع اسپرینکلر ،  روش طراحی بطورکلی متفاوت از اسپری اسپرینکلرها خواهد بود. در NFPA13 جداولی در خصوص مینی موم فشار مورد نیاز و تعداد اسپرینکلرهای واقع در Design Area ، بر اساس وضعیت و ترکیب انبارها موجود است .

اسپرینکلرهای ESFR با واکنش سریع در برابر حریق ،  قابلیت اطفاء آتش سوزیهای دشوار را دارند. از مزایای دیگر این اسپرینکلر می‌توان به عدم تأثیر اجناس بر روی فشار و دبی آب اشاره کرد بنابراین در صورت تغییر اجناس درون انبار نیازی به طراحی و محاسبات مجدد سیستم نمی باشد و مهمتر از همه،  در صورت استفاده از اسپرینکلرهای ESFR در انبار،  طیف وسیعی از قفسه‌ها بدون نیاز به نصب اسپرینکلر در آنها،  در برابر حریق محافظت خواهند شد.

در حال حاضر اسپرینکلرهای ESFR با اریفیس‌هایی از K-14 تا K-25.2 تولید می‌شوند. البته درگذشته K-11.2 نیز در بازار موجود بودکه دیگر ساخت آن متوقف شده است.

 

۵-نتایج

نتایج نشان میدهد مطالعات و پژوهش در زمینه رفتارشناسی آتش سوزی در انبارها به صورت علمی و آزمایشگاهی که عملکرد و رفتار کالا در نقاط مختلف انبار را تجزیه و تحلیل نماید و از نتایج آن در تدوین مقررات ملی ساختمان و استانداردهای مربوطه استفاده نماید،  هنوز آغاز نشده است و مطالعات بیشتر به صورت تکمیل فرمهای ارزیابی ریسک توسط مدیران و کارشناسان انبار و کارشناسان ایمنی انجام گرفته است. همچنین انبارداران ریسک خود را به بیمه، کارشناسان HSE و شرکت‌های مجری سیستم‌های اعلام و اطفاء انتقال داده و برنامه ریزی خود را محدود نموده اند.

 


چه امتیازی می دهید؟
5 / 0
[ 0 رای ]
ارسال نظر شما
انتشار یافته : ۰ در انتظار بررسی : 1
  • نظرات ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط مدیران سایت منتشر خواهد شد.
  • نظراتی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • نظراتی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد.

fireindex نمایشگاه مجازی صنایع ایمنی و اطفا تهران نمایشگاه تخصصی مجازی بهداشت،ایمنی،محیط زیست،انرژی ipas تبلیغات تبلیغات تبلیغات
test