جمعه ۶ مرداد ۱۳۹۶ - Friday 28 July 2017
کد خبر : 18125
تاریخ انتشار : شنبه ۲۴ تیر ۱۳۹۶ - ۱۷:۱۰
بازدید: بازدید: 711

مقاله

استاندارد عملیات در حوادث کلر


image028
با توجه به تنوع زیاد مواد شیمیایی و رفتارهای متفاوت آنها، روشهای بسیار زیادی برای مهار انواع حوادث و آتش سوزیهای مواد شیمیایی وجود دارد که درکشورهای پیشرفته به واسطه تحقیقات، درحال توسعه و رشد می باشد

به گزارش پایگاه خبری بهداشت، ایمنی و محیط زیست "بامنا"؛

ناصر رهبر

معاونت آموزش سازمان آتش نشانی تهران، کارشناس ارشد

nsr.rahbar@gmail.com

 

چکیده

با توجه به تنوع زیاد مواد شیمیایی و رفتارهای متفاوت آنها، روشهای بسیار زیادی برای مهار انواع حوادث و آتش سوزیهای مواد شیمیایی وجود دارد که درکشورهای پیشرفته به واسطه تحقیقات، درحال توسعه و رشد می باشد. در ایران به واسطه عدم انجام تحقیقات موثر، اکثر روشهای اجرایی تجربی بوده و هر ساله آسیبهای فراوانی بر امدادگران وارد می آید.

در این مقاله برخی دستورالعملهای بین المللی عمومی و دستورالعملهای مورد استفاده درآتش نشانیهای ایران و تهران به روش کتابخانه های، میدانی و اینترنتی مورد بررسی قرارگرفته است.

نتایج این بررسی ها نشان میدهد مقابله با حوادث شیمیایی از جمله گاز کلر نیازمند قوانین ملی، دوره های آموزشی کامل امدادگران، خودروها و تجهیزات ویژه البسه حفاطتی مناسب و سیستمهای مدیریت حوادث شیمیایی می باشد. دراین مقاله انواع حوادث شیمیایی، برخی از کدهای عملیات اضطراری، روشهای دستیابی امداد گران به اطلاعات اولیه در محل حادثه، انواع لباسهای NBC و سیستمهای موجود فعلی مدیریت حوادث شیمیایی در تهران و شهرستانها تشریح شده است بررسی ها نشان میدهد در هیچکدام از شهرهای ایران سیستم کافی و کارآمد مقابله با حوادث شیمیایی وجود نداشته و خطرات برای امدادگران، مردم و محیط زیست در سطح بالایی می باشد.

 

۱-مقدمه

با توجه به رشد روزافزون صنایع کشور و افزایش تعداد مواد شیمیایی، مصرف و حمل و نقل آنها، در مواقع بروز حریق و حوادث درصورتیکه اطلاعاتی در مورد خودرو حامل و مواد شیمیایی آن وجود نداشته باشد، امکان خطر جانی و مالی برای مردم و آتش نشانان و محیط زیست افزایش می یابد. امداد گران و افراد حاضر در محل باید تحت یک سیستم کارآمد از پیش آموزش داده شده به محدوده آلوده نزدیک شده، منطقه را بررسی کرده، دستورات مناسب را صادر و ایمن سازی را انجام دهند. تحقیقات در این بخش  محدود می باشد که علت اصلی آن عدم تخصص گرایی سازمان های مسئول، نامشخص بودن سازمان اصلی مسئول، مجزا و کوچک بودن سازمانهای آتش نشانی شهری می باشد.

 

۲- انواع حوادث شیمیایی

همانطور که در دیگر مقالات آورده شده است مواد شیمیایی خطرناک به ۹ گروه طبقه بندی شده اند که هرگروه در اثر نشت آتش سوزی و یا انفجار آثار و عوارض ویژه خود را دارا می باشند مانند حوادث مواد بیولوژیک، مواد رادیواکتیو و مواد خورنده مانند اسید ها و بازها و گاز کلر[۳].

 

۲-۱- حوادث مواد شیمیایی منفجر به انفجار

درصورت وقوع انفجار، درابتدا ما با آثار تخریبی انفجار مواجه می شویم که اثر خود را برجای گذاشته است و قابل کنترل و یا مهار نمی باشد. پس از وقوع انفجار، آثار ثانویه با نوع مواد شیمیایی درون محفظه بسته منفجرشده ارتباط دارد که با توجه به اینکه جزو کدامیک از ۹ گروه مربوطه می باشد با حادثه پاکسازی مواد نشت شده روبرو می باشیم. اگر پس از انفجار، حسب شرایط محیط آتش سوزی نیز ایجاد شود از آثار ثانویه انفجار می باشد که مطابق روشهای استاندارد باید اطفاء شود. در این مورد میتوان به چند مثال اشاره نمود.

-۱۹۷۵ انفجار کارخانه پلی اتیلن در بلژیک.

-۱۹۷۵ انفجار پروپیلن در هلند و کشته شدن ۱۰۴ نفر.

– ۱۳۸۲ انفجار بشکه های مواد شیمیایی ایزوسیانات و متیلن کلراید در حومه تهران.

-۱۳۸۳ انفجار قطار حاوی مواد شیمیایی در نیشابور.

-۱۳۸۳ انفجار سیلندر کلر در تهران.

– ۱۳۸۵ انفجار سیلندر هیدروژن در دانشگاه تربیت مدرس.

 

۲-۲- حوادث مواد شیمیایی منجر به نشت

حوادث منجر به نشت و پراکندگی بدون شعله و آتش سوزی می باشد و مسئله مهم رفع آلودگی میباشد مانند واژگونی کشتی های حامل مواد شیمیایی، واژگونی کامیون ها، تریلی ها، تانکر، نشت از مخازن نگهداری شامل بشکه ها و مخازن و موارد مشابه دراینگونه موارد نوع و مقدار ماده و شدت نشت و شرایط محیطی نشت بسیار اهمیت دارد برخی از آنها دارای حداقل آسیب بوده و برخی دامنه وسیعی از آسیب های کوتاه مدت و درازمدت را به همراه دارد دراین مورد به چند مثال زیر اشاره  می شود(شکل ۱).

-۱۹۷۷   انتشار آمونیاک درکلمبیا و۳۰ نفر کشته ، ۲۲ نفر زخمی.

–          حادثه بوپال هند کد ۲۵۰۰ نفر در اثر گاز ایزوسیانات کشته شدند.

– ۱۳۷۴  نشت گاز کلر در انبارگمرکات آستارا و۴۰ نفرکشته ، ۲۰۰ نفر مصدوم.

۱۳۸۸ نشت گاز کلر در آب و فاضلاب شرق تهران(دو سیلندر یک تنی)

– هرساله، نشت گاز کلر در نقاط مختلف تهران و ایران.

– سقوط تانکر مواد شیمیایی به دریاچه سنندج.

۱

۲

شکل ۱ : تصاویر نشت مواد شیمیایی در روی زمین و داخل آب و آلودگی زدایی

 

۲-۳-حوادث مواد شیمیایی منجر به آتش سوزی

مواد شیمیایی به دو گروه عمده قابل اشتعال و غیرقابل اشتعال نیز قابل تقسیم هستند، مواد شیمیایی قابل اشتعال درکنار حوادث منجر به نشت که در اثر آن آلودگی در محیط پخش می شود. مانند هر ماده قابل اشتعال دیگر دارای توانایی سوخته شدن میباشند. در اثر این عمل گازهای سمی نیز آزاد می شود. حسب مشخصه های فیزیکی و شیمیایی هر ماده، باید توجه شود که سوختن یک ماده شیمیایی آزاد و رها شده بهتر است و یا اطفاء آن، برخی از مواد بسیار سمی، در اثر سوختن تولید گازهایی با اثر سمیت بسیار ضعیف تر مینمایند که سوختن آنها آثار منفی زیست محیطی را کاهش میدهد. در این مورد به چند مثال زیر اشاره می شود.

۱۳۷۴- آتش سوزی کارخانه تولید سموم رفع آفات نباتی و انهدام ۱۴ انبار در شهرک صنعتی البرز قزوین.

۱۳۸۲ آتش سوزی بارانداز مواد شیمیایی در جنوب تهران.

۱۳۷۹ آتش سوزی پاساژ اخوت (مواد شیمیایی) تهران.

آتش سوزی هرساله ده ها انبار، فروشگاه، تریلی و تانکر وکارخانه مواد شیمیایی در ایران.

 

۳-ضوابط کلی عملیات درحوادث

ضوابط کلی نگهداری و مقابله با حوادث شیمیایی گاز کلر به شش بخش تفکیک می شود که هر یک از موارد مذکور مبین حدود اجرای تدابیر وضع شده، به کارگیری و مقابله با این گونه از حوادث است[۴].

۱- قوانین بین المللی و ملی نگهداری و مقابله با حوادث گاز کلر.

۲- وسایل و تجهیزات ویژه در برخورد با اینگونه حوادث و خودروهای مقابله با حوادث شیمیایی.

۳- سیستم های نرم افزاری در مواجهه با چنین حوادث.

۴- تامین پرسنل مورد نیاز

۵- آموزش های ویژه در مواجهه با این گونه حوادث.

۶- توسعه روشهای شناسایی مواد و مهار بحران.

 

۳-۱- قوانین مقابله با حوادث شیمیایی 

در اکثر کشورها قوانین ایمنی، مقابله با این گونه حوادث را در چهار چوب آموزش های تخصصی و تجهیزات ویژه بر عهده آتش نشانی قرار داده است و این تشکیلات را متولی مقابله با این گونه حوادث نموده است. در کشور ایران، ستاد حوادث غیر مترقبه کشور(سازمان مدیریت بحران کشور) یکی از کارگروه ها را مواد خطرناک و آتش نشانی تعریف نموده است.  تنها سازمانی که عملاً پس از بروز چنین حوادثی وارد عمل می شود سازمان آتش نشانی می باشد این سازمان به جهت کمبود تجهیزات و آموزش های تخصصی، فوق العاده آسیب پذیر در مواجهه با این گونه حوادث می باشد. سازمان آتش نشانی به جهت متولی بودن ذهنی و عینی با حوادث می تواند مجری شایسته ای برای مقابله با  این گونه حوادث باشد. البته با تدابیرخاص آموزش های تخصصی و تجهیزات ویژه حوادث شیمیایی و قوانین کلی و تشکیلاتی در این رابطه. قوانین بین المللی متعددی جهت حمل و نقل مواد شیمیایی خطرناک از جمله گاز کلر در جاده ها، حمل و نقل هوایی، حمل و نقل توسط قطار، حمل در آبراه ها و غیره در این زمینه تدوین شده است از جمله موافقتنامه ADR, RID.

در ایران نیز وزارت راه و ترابری در مورخه ۱۲/۱۲/۱۳۸۰ آیین نامه ۴۹ ماده ای و ضمایم مربوطه را تصویب نمود که برگرفته از کتاب موافقتنامه ADR می باشد و در سال ۱۳۸۶ اجرای آن الزامی گردید. شورای اسلامی شهر تهران در سال ۱۳۸۴ ایین نامه ای در مورد نگهداری، حمل و نقل، عملیات در حوادث و غیره تصویب نمود که به واسطه فراهم نشدن امکانات لازم، اجرای آن با اما و اگر همراه می باشد.

 

۳-۲- وسایل و تجهیزات

وسایل و تجهیزات مربوط به حوادث شیمیایی از تکنیک و پیچیدگی های خاصی نسبت به دیگر وسایل و تجهیزات آتش نشانی برخوردار هستند؛ به همین دلیل قیمت تولید آنها نیز بسیار بالا می باشد. تجهیزات شیمیایی معمولاً مربوط به مقابله با حوادث خاص بوده و پس از جمع آوری وسایل آلوده می شوند. همچنین  جایگاه قانونی سازمان و یا ارگان مسئول رفع آلودگی از محیط زیست مشخص نمی باشد و با توجه به تکنیک بسیار پیچیده، این وظیفه از عهده سازمان های آتش نشانی خارج می باشد[۴]. برخی تجهیزات مقابله با حوادث شیمیایی به شرح زیر می باشد:

۱- دستگاه تنفسی

۲- البسه مقابل با مواد شیمیایی(شکل ۲)

۳- دوش های شستشوی مواد شیمیایی(صحرایی)

۴- پمپ انتقال مواد شیمیایی که مقاوم در برابر خوردگی مواد شیمیایی و ایزوله در برابر جریان برق باشد.

 

شکل ۲: تصاویر چند نوع لباس حفاظتی عملیات در حوادث شیمیایی

۵- انواع سالویجها و حوضچه های مواد شیمیایی

۶-انواع جاذب ها و مواد رفع آلودگی و مواد خنثی کننده

۷- خمیرمسدود کننده مایعات

۸- کیت های مقابله با حوادث ویژه( شکل ۳)

شکل ۳ : تصویر چند نمونه کیت عملیات در حوادث شیمیایی

۹- انواع بیل، چکش و کلنگ

۱۰- سطل، گالن و تشتک های مقاوم در برابر مواد شیمیایی خورنده

۱۱- جمع کننده ریزش مایعات از مخازن

۱۲- مکنده مایعات شیمیایی از سطح آب ( برقی و دستی )

۱۳- انواع تجهیزات نشت گیر وگوه های چوبی ( شکل ۴)

۱۴- انواع مواد جذب کننده مایعات

۱۵- علائم هشدار دهنده

۱۶- نشان دهنده سطوح مایعات

۱۷-  انواع لوله های آنتی هیستاتیک ( مقاوم در برابر خورندگی )

۱۸-  اتصالات ارت

در شکل   ۴   تصویر چند وسیله عملیات در حوادث آورده شده است.

شکل ۴ : تصاویر تجهیزات نشت گیر

– خودروهای مقابله با حوادث شیمیایی به شرح زیر می باشد:

خودروهای مقابله با مواد شیمیایی شامل چند بخش میباشند(شکل۵).:

الف) بخش اول : وسایل و تجهیزات تشخیص دهنده مواد شیمیایی

ب) بخش دوم : وسایل و تجهیزات مخصوص نمونه برداری و جمع آوری وسائل آلوده جهت انتقال به مراکز خاص رفع آلودگی

ج) بخش سوم : وسایل و تجهیزات هشدار دهنده و محدود کننده محیط آلوده

د) بخش چهارم : وسایل و تجهیزات مقابله با مواد شیمیایی

هـ ) بخش پنجم : لباسها و دستگاههای تنفسی مخصوص حفاظت پرسنل مقابله کننده

و ) بخش ششم : لوازم و وسایل رفع آلودگی پرسنل و معاینات پزشکی

شکل ۵ : تصویر دو خودروی عملیات در حوادث شیمیایی، اداره آتش نشانی توکیو

در حال حاضر به غیر از ۴ دستگاه خودرو نجات سازمان آتش نشانی تهران و در برخی از شهرستان ها که دارای بخش بسیار جزئی از وسائل مربوط می باشند. در کشور خودروی مورد نیاز مطابق با استانداردها وجود ندارد، بطور مثال هنوز در آتش نشانی های شهری در کشور لباس مخصوص مقابله با مواد شیمیایی وجود ندارد.

 

۳-۳- سیستم نرم افزاری

با توجه به تعداد بسیار بالای مواد شیمیایی و مواد خطرناک لازم است سیستم های نرم افزاری اطلاعاتی در زمینه های یاد شده و اطلاعات کلیه مراحل مقابله با حوادث شیمیایی تهیه و در ستادهای فرماندهی سازمان های آتش نشانی از عملیات اطفاء و مهار حوادث شیمیایی پشتیبانی نماید. بدیهی است کلیه مراحل یاد شده  باید تحت نظر متخصصان مربوطه باشد تا دانش فنی لازم به سازمان های آتش نشانی انتقال یابد.

در این زمینه لازم است بانک اطلاعاتی مواد شیمیایی در ایران تشکیل شود و کلیه سازمانها، صنایع، فروشندگان، شرکتها و افراد مورد نیاز به این اطلاعات را پوشش دهد. از جمله تامین فهرست کامل مواد شیمیایی شناسایی شده، تهیه اطلاعات ایمنی هر ماده شیمیایی، تهیه انواع روشهای طبقه بندی و برچسب زنی و کدهای بین المللی و کشوری شناخته شده، تهیه انواع علایم شناسایی مواد ناشناخته،  انواع روشهای عملیاتی موثر و بسیاری موارد دیگر.

ادامه دارد…

نویسنده :

نمایشگاه cpse نمایشگاه isaf نمایشگاه cpse
چه امتیازی می دهید؟
5 / 0
[ 0 رای ]
ارسال نظر شما
انتشار یافته : ۰ در انتظار بررسی : 0
  • نظرات ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط مدیران سایت منتشر خواهد شد.
  • نظراتی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • نظراتی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد.

ساملباس کار خادمچهارمین کنفرانس جامع مدیریت بحران و HSEتبليغات تبليغات تبليغات تبليغات تبليغات
test