یکشنبه ۲۹ مرداد ۱۳۹۶ - Sunday 20 August 2017
کد خبر : 18320
تاریخ انتشار : یکشنبه ۸ مرداد ۱۳۹۶ - ۱۱:۴۷
بازدید: بازدید: 1511

مقاله(قسمت 6)

ارزیابی ریسک حریق


۵۱۵
      یکی از بهترین و کارآمدترین روش‌های پیشگیری از بروز آتش‌سوزی، ارزیابی ریسک حریق است که با اجرای اصولی آن می‌توان نسبت به پایداری ضریب ایمنی مجموعه در سطح قابل قبول اطمینان کسب کرد

به گزارش پایگاه خبری بهداشت، ایمنی و محیط زیست "بامنا"؛

یکی از بهترین و کارآمدترین روش‌های پیشگیری از بروز آتش‌سوزی، ارزیابی ریسک حریق است که با اجرای اصولی آن می‌توان نسبت به پایداری ضریب ایمنی مجموعه در سطح قابل قبول اطمینان کسب کرد

مراحل آن عبارتند از :

  • شناسایی مخاطرات و ریسک‌ حریق .

– تعیین و تحلیل ریسک ( استفاده‌ی اصـولی از اطلاعـات موجـود به منظور شناسایی خطر و تخمین ریسک وارد بر افراد، اموال و محیط زیست می‌باشد.

 

  • ارزیابی ( تحلیل و ارزشیابی ریسک ) .

– ارزشیابی، فرایند تصمیم‌گیری است که در آن ریسک‌های مختلف براساس شاخص‌ها و معیارهای مشخص اولویت‌بندی می‌شوند تا در مورد پذیرش، کاهش یا رد آنها تصمیم‌گیری شود.

 

  • کنترل

– فرایندی است که از طریق آن برای کاهش ریسک‌ها به سطح مشخص یا نگهداشتن آن‌ها در سطوح خاص تصمیم‌گیری و اقدام می‌شود.

۱- حذف ( ریسک )

۲- کاهش ( ریسک )

۳- انتقال ( ریسک )

۴- پذیرش و نگهداری (ریسک) می‌باشد.

 

  • مدیریت ریسک .

– این فرایند نیز کاربرد سیستماتیک سیاست‌ها، خط‌مشی‌ها، رویه‌ها و روش‌های مدیریتی برای تحلیل، ارزشیابی و کنترل ریسک‌ها است.

 

  • پایش و بازنگری مستمر ریسک .

– باتوجه به ضرورت بررسی و نظارت بر اثربخشی برنامه‌های کنترلی و مدیریت ریسک‌ها که به ندرت ایستا هستند، می‌بایست دائماً تحت پایش قرار گیرند که برخی سیستم‌های پایش ریسک‌ها عبارتند از :

۱- بازرسی‌های نگهداری پیشگیرانه .

۲- بازرسی‌های تعیین ضریب ایمنی .

۳- بازرسی‌ها، تست‌ها و آزمایشات قانونی طرح‌های نگهداری ریسک‌ها .

۴- گشت‌ها و بازرسی‌های ایمنی .

۵- ارزیابی و ممیزی بهداشت حرفه‌ای .

  1. ایمن‌سازی طرح‌ها – طرح‌های ایمن‌سازی .

 

  • معمـاری ایمنـی .

– طراحی و اجرای سازه‌ها براساس اصول ایمنی ( پایداری در مقابل حریق و سهولت در خروج اضطراری ) .

– بهسازی سازه‌ها و تجهیزات براساس اصول ایمنی از حریق .

  • بهره‌گیری از ضدحریق‌ها .

– استفاده از رنگ‌ها و پوشش‌های ضدحریق جهت افزایش استحکام و پایداری سازه و تأسیسات در مقابل حریق .

– استفاده از فن‌آوری‌های جدید پیشگیری از حریق و انفجار مانند :eXess  در تأمین ایمنی مخازن سوخت .

 

 

  • استفاده از تجهیزات حذف عوامل بروز حریق .

– حذف شرایط و بسترهای زمینه‌ساز وقوع حریق ( کاهش بار حریق، نگهداری تجهیزات در دما و هوای خاص ) .

 

  • تغییر فراینـدها ( روش‌های جایگزین ) .

ایجاد تغییر در فرایندهای خطرزا یا خطرپذیر به‌منظور حذف و یا کاهش خطرات حریق شامل:

– تغییر در فرایند (مواد خام، اجزای ترکیب و …)

– تغییر در پارامترهای فرایند (درجه حرارت، جریان، ویسکوزیته و …)

– تغییر در طراحی فیزیکی و جانمایی (خطوط لوله، ایستگاه‌های کاری و …)

– تغییر در جریان فرایند (روش‌های عملیاتی و …)

مانند : تغییر پروسه‌ی شستشوی اتاق‌های خودرو ( قبل از رنگ‌آمیزی ) از تینرشویی به استفاده از مواد فسفاته و چربیگیر در صنعت خودروسازی .

 

تئـوری حـریق

 

احتراق (Ignition  ) :

عبارت است از ترکیب یک ماده سوختنی با اکسیژن که درنتیجه یک‌سری از مولکول‌ها به مولکول‌های دیگر و یا اتم‏هـای سـازنده خـود تبدیل می‏شـوند. درحقیقـت احتـراق یک واکنـش اکسیـداسیـون حـرارت‏زا می‏بــاشد. عمـل اکسیداسیون فقط بوسیله ترکیب ماده سوختنی با اکسیژن صورت نمی‏گیرد، بلکه هر اکسیدکننده قوی‏ای می‏تواند جانشین اکسیژن در عمل اکسیداسیون شود. ضمن آنکه برخی مواد حین واکنش اکسی‍ژن تولید می‌کنند.

۱۱۲

حریق (Fire  ) :

اگر پیشگیری انجام نشده باشد و در اثر عمل احتراق، حرا‏‏رتی تولید ‏شود که در واحـد زمـان قابل‏توجه باشد و همراه آن، نور نیز تولید گردد، حریق یا آتش‏سوزی نامیده می‏شود.

۱۱۷

انفجار (Explosion  ) :

احتـراق بسیار سریـع را انفجـار می‌گوینـد، چرا که کلیه فعـل و انفعـالات در کسـری از ثانیه اتفاق افتاده و حامل انرژی فراوان‌تـری می‌باشد.

درجه حرارت یا نقطه اشتعال ( Ignition Point   )  :

درجه حرارت اشتعال یا نقطه اشتعال یک ماده (جامد، مایع، گاز) کمترین درجه حرارتی است که بتواند سبب اشتعال ماده بدون احتیاج به منبع آتش‏زنه گـردد. درجه حرارت اشتعال مواد در شرایـط آزمایشگاهی سنجیده می‏شود و مقدار آن بر اثر عوامل ذیل می‏تواند کاهش یابد که این امر باعث اشتعـال‏پذیری بیشتر آن می‏گردد:

  1. فشـار بخـار (میزان بخاراتی که از ماده قابل‏اشتعال متصاعد می‏شود)
  2. میزان اکسیژن
  3. کـاتـالیـزور
  4. نوع حرارت موجود در محیط
  5. درجه حرارت و مدت زمانی که ماده قابل‏اشتعال در آن محیط قرار می‏گیرد.

 

نقطه شعله‏زنی (Flash Point   ) :

درجه حرارتی است که در آن دما، آنقدر گاز آتشگیر ( بخارات ) از مایع متصاعد می‏شود که درصورت تماس با عامـل آتش‏زنه یک شعله آنی پدیـدار ‏گردد. در واقـع یک لحظـه شعله موقت ( گُـر ) ایجاد شـده ولی ادامـه و گسترش نخواهد داشت .

 

نقطه آتش (Fire Point   ) :

حداقل دمائی است که در آن یک سوخت مایع، بخار لازم را با سرعت کافی جهت ادامه اشتعال ایجاد می‌‌نماید و معمولاً بالاتر از نقطه شعله‏زنی است .

خود بخود سوزی (Self-Ignation Temperatue   )  :

آتش‏گرفتن مواد بدون عامل آتش‏زنه که در این فرایند معمولاً براثر اکسیداسیون مواد، حرارت بوجود آمده و با افزایش آن اکسیداسیون فعال‏تر می‏شود و هنگامی‏که جسم در اثر شدت اکسیداسیون به درجه اشتعال برسد، شعله‏ور می‏شود .

خودبخودسوزی در اثر واکنش‏های متفاوتی به‌وقوع می‏پیوندد که عبارتند از :

  • اکسیداسیون مواد آغشته به روغن در حرارت معمولی ( پنبه‏های آغشته به روغن‏های حیوانی و گیاهی مثل روغن بزرک ) .
  • تولیدمثل باکتری‎ها ( انبار علوفه، بوته شاهدانه ) .
  • واکنش‏های شیمیایی ( ترکیب شدید سدیم، پتاسیم و فسفر با هوا یا آب ) .

و خودبخودسوزی بعضی از مواد در شرایط خاص ( جذب اکسیژن هوا بوسیله مواد متخلخل مانند: زغال‏چوب، زغال‏سنگ و … )

۱۶۷

۱۶۸

 

عوامل بوجود آورنده آتش

عوامل لازم جهت ایجاد حریق و ادامه آن هـوا (اکسیژن)، حـرارت، ماده سوختنـی و فعـل و انفعـالات شیمیایی هستند.

 

  1. هوا (اکسیژن) :

هوا ترکیبی از ۲۱% اکسیژن، ۸۷% نیتروژن و مقداری گاز بی‎اثر است که اکسیژن آن در بیش از ۹۸% حریق‏ها کفایت می‏کند.

– معمولاً گازها برای شرکت در حریق به حداقل ۱۶% ، مایعـات ۱۲% و جامـدات ۹% اکسیـژن نیاز دارند و در کمتر از این مقدار آتش نمی‌گیرند.

  1. حـرارت :

یکی از مهم‌ترین عوامل برای ایجاد آتش‌سـوزی است که با واحـدهای سانتیگراد (C) فارنهـایت (F) و کلوین (K) سنجیده می‏شود.

  1. ماده سوختنی :

مـواد سوختنی معمـولاً بصورت جامـد، مایع و گاز وجـود دارنـد که سوختن آنها معمولاً با شعله همراه بوده و شعله نیز در اثر سوختن یک گاز یا بخار قابل‏اشتعال بوجود می‏آورد.

  1. فعل و انفعالات شیمیایی:

فرایند تبخیر گازهـای قابل‏اشتعال از یک ماده سوختنی است که معمولاً دیده نمی‌شـود لیکن تأثیر شگرفی در توسعه حریق دارد .

 

نکته:

اگر پیشگیری انجام نشده باشد، ایجاد حریق و ادامه آن وابسته به تغییر فازهای مواد به یکدیگر (فعل و انفعالات شیمیایی) است. یعنی:

 

  • در ایجاد حریق جامدات قابل‏اشتعال، می‏بایست ابتدا فاز جامدی آن از طریق دریافت حرارت به مایع و سپس به ( گاز ) بخار تبدیل شود تا بخارات حاصله توأم با اکسیژن و عامل جرقه‏زن شعله‏ور شود
  • در حریق مایعات کافی ‏است حرارت باعث متصاعدشدن بخارات شده و توأم با اکسیژن و عامل جرقه‏، آتش ایجاد شود.
  • گازهای قابل‌اشتعال نیز به محض کسب حـرارت ( شعله ) و اختـلاط با اکسیژن به‌راحتی می‌سوزند.
  • ۱۸۰۱۸۱

    مراحل ایجاد حریق:

    اشتعال اولیه: آتش در اثر عوامل مختلف بروز می‏کند.

    رشد آتش: از سی‏ثانیه تا … طول‏کشیده و معمولاً مواد سوختنی کند می‏سوزند و تولید دود و گاز می‏نمایند.

    پیشروی شعله: در این مرحله آتش به اغلب مواد سوختنی سرایت کرده و درجه حرارت سریعاً افزایش می‏یابد.

    اوج اشتعال: آتش به حداکثر شدت خود رسیده و تمامی مواد سوختنی و فضا یکپارچه مشتعل است.

    پس‏نشینی: آتش بتدریج دچار نیمه‏سوزی می‏شود.

    خاموشی: و نهایتاً حریق خاموش می‏گردد.

    زمان طلایی رسیدن جهت اطفاء حریق (Golden Time):

    با توجه به اینکه طی آزمایشات متعدد مشخص گردیده که اگر پیشگیری انجام نشده باشد، وقـوع و گستـرش اکثر حریق‏ها (به استثناء حریق‏های انفجاری) تا قبل از ۳ دقیقه ابتـدایی وقـوع، بصورتی فرموله و متعارف اتفاق افتاده و پس از آن با شدت و سرعت قابل ملاحظـه و غیرقابـل باوری تمـامی محیط را یکپـارچه مشتعل می‏نماید، تمامـی تدابیر و تمهیدات کارشناسان این رشته در مقـوله مبـارزه با حریق مصروف رسیدن گروه‏های عملیـاتی قبل از ۳ دقیقه ( که اصطلاحاً زمان طلایـی نامیده می‏شود ) می‏بـاشد. چرا که پس از طی زمان فوق، تاکتیک ممانعت از گسترش حریق به سازه‏های جانبی بر مهار کانون حریق اولویت خواهد داشت.

     

     

    علل پیدایش یا منابع بروز آتش‏سوزی:

    کلیه حریق‌ها که به دو صورت عمدی و غیرعمدی ایجاد‌ می‌شوند، به علل ذیل اتفاق می‌افتند.

    • تماس با شعله مستقیم مانند: نزدیک کردن شعله کبریت به کاغذ .

    ۲- افزایش تدریجی دما (خودبه‏خودسوزی) مانند: حریـق جنگـل‏های استوایی، انبارهای مواد شیمیایی خاص .

    ۳- واکنش‏های شیمیایی مانند: ترکیب مواد واکنش‏زا، ریزش اسید روی چوب .

    ۴- اصطکـاک مانند: آتش انسان‏های اولیه، حریق نوار نقاله‏ لاستیکی .

    ۵- صاعقه، جرقه ( جوشکاری، برشکاری و … ) مانند: عملیات داغ، حریق در درختان توسط رعد و برق .

    ۶- الکتریسیته جاری مانند: اتصالی الکتریکی، دریافت آمپراژ بالا از کابل ضعیف.

    ۷- الکتریسیته ساکن مانند: حریق در تانکرهای حمل سوخت، البسه پشمی .

    ۸- تمرکز پرتوهای مرئی یا نامرئی مانند: اثر شبنم در حریق جنگل، اثر ذره‌بینی.

    ۹- انفجارات مانند: حریق ناشی از انفجار سیلندر گاز، خطوط لوله .

    ۱۰- تراکم مواد ( فشار حجمی ) مانند: حریق باک خودروها در تصادفات، موتورهای انژکتوری .

     

 

  • گستـرش آتش‏سـوزیانتقال حرارت :

    – اگر پیشگیری انجام نشده باشد، حرارت حاصل از حریق به چهار طریق می‏تواند به جهات مختلف انتقال یابد:

    1. هدایت : ( Conduction )

    حرارت از جسمی که دمای بیشتری دارد به جسمی که دمای کمتری دارد منتقل می‏گردد و همچنین از نقطه گرم‌تـر یک جسم به نقطه سردتر آن حرکت می‏کند مانند: انتقال نامرئی حـرارت حریق از ستون فلـزی یـک سوله به آن طرف سوله

     

    1. جابجایی : ( Convection )

    حرارت بوسیله هوا از محلی به محل دیگر منتقل می‏شـود. به این نحو که هـوای اطـراف حریق منبسـط و در نتیجه جرم حجمی آن کمتر می‌شود. سپس به سمت بالا حرکت کـرده و هوای سرد جایگـزین آن می‏شود مانند: حریق در انبارها،‌ جنگل‌ها و مراتع

     

    1. تابش (تشعشع) : ( Radiation )

    انرژی گرمایی بصورت امواج الکترومغناطیسی انتقال می‏یابد مانند: انتقال حریق در بلوک‌های ساختمانی مشرف به یکدیگر و حریق در سایت‌های پتـروشیمی ( درصورتی که فواصل میان تأسیات بدلیل انبارش محصولات یا … حذف شده باشد. )

     

    1. سوختن مستقیم : ( Direct Current )

    در این روش که معمول‌ترین شیوه گسترش آتش‌سوزی است، شعله‌ی حریق، اجسام قابل‌اشتعال مجاور خود را به راحتی محترق می‌نماید.

    ۱۸۸

    ۱۸۹

    دسته ‏بندی آتش‌سـوزی‌ها:

    برای سهولت در کنترل آتش‏سوزی، حریق‏ها را برحسب ماهیت مواد سوختنی به دسته‏های مختلفی تقسیم می‏کنند. در امریکا و ژاپن مراجع رسمی ( استانداردNFPA  ) حریق‏ها را به چهار دسته و در اروپا و استـرالیا ( استانداردBS  ) به شش دسته تقسیم‏بندی کرده‏اند که اخیراً دسته جدیـدی تحت عنـوان حریق آشپـزخانه و روغن‏های آشپزی نیز به آنها اضافه شده است.

    از آنجایی که تقسیم‏بندی مورد کاربرد ما تقسیم‏بندی اروپایی می‏باشد، در اینجا به توضیح در خصوص این تقسیم‏بندی پرداخته می‏شود.

     

    • جامدات یا مواد خشک …………………………………………………………………………….. (CLASS A)

    نظیر: چوب، لاستیک، پلاستیک، فرش، پارچه و … .

     

    • مایعات قابل‏اشتعال ………………………………………………………………………………….. (CLASS B)

    نظیر: اتر، تینر، بنزین، الکـل، نفـت، مازوت، گازوئیـل و … .

     

    • گازهای قابل‏اشتعال …………………………………………………………………………………. (CLASS C)

    نظیر: متـان، اتان، پروپان، بوتـان، استیلـن، گـازشهـری و … .

     

    • فلزات قابل‏اشتعـال …………………………………………………………………………………. (CLASS D)

    نظیر: سـدیم، منیـزیم، پتاسیـم، تیتانیـم، زیرکونیوم و … .

     

    • تجهیزات الکتریکی …………………………………………………………………………………. (CLASS E)

    نظیر: تابلوهای برق، کابل‏ها، کامپیوتر، پست‏های برق، نیروگاه‏ها و … .

     

    • مـواد منفجـره ……………………………………………………………………………………….. (CLASS F)

    نظیر: تی‏ان‏تی، باروت، دینامیت، ‏نیتروگلیسیرین، مواد آمفو و … .

     

    • محتویات ظروف آشپزخانه‏ها ………………………………………………………………….. (CLASS K)

    نظیر: ( روغن‌ها و چربی‌های حیوانی و …. ) .

  • ۱۸۵۱۸۴

     

     

نویسنده :

نمایشگاه cpse نمایشگاه isaf نمایشگاه cpse
چه امتیازی می دهید؟
5 / 0
[ 0 رای ]
ارسال نظر شما
انتشار یافته : ۰ در انتظار بررسی : 0
  • نظرات ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط مدیران سایت منتشر خواهد شد.
  • نظراتی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • نظراتی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد.

ساملباس کار خادمچهارمین کنفرانس جامع مدیریت بحران و HSEتبليغات تبليغات تبليغات تبليغات تبليغات
test